చకారాలు లేని పద్యం చెప్పిన 'మహాకవి కాళిదాసు' - ఘంటసాల గళంలో

'కవికుల గురువు' మరియు అభిజ్ఞాన శాకుంతలము వంటి నాటకము కుమార సంభవము,  మేఘ సందేశము , రఘు వంశము వంటి కావ్య త్రయాన్ని రచించిన సంస్కృత పండితుడు మహాకవి కాళిదాసు. ఒక సందర్భంలో కాళిదాసు మహాభారత రచయిత అయిన వేదవ్యాసుని విగ్రహం చూసి, విగ్రహం బొడ్డులో వ్రేలుపెట్టి,  ఈయన "చకార కుక్షి" అని ఎగతాళి చేస్తాడు. అంటే పొట్ట (కుక్షి) నిండా చ'కారములున్నవాడు అని అర్ధం. దీనికి కారణం ఒకటుంది. మహాభారతం వ్యాసుల వారు చెబుతూ వుంటే వినాయకుడు వ్రాయడానికి ఒప్పందం కుదురుతుంది. అయితే వినాయకుడు వ్యాసునికి ఒక షరతు పెడతాడు. అదేమంటే వ్యాసుల వారు ఆపకుండా చెప్పాలని. అయితే తను చెప్పినది అర్ధం చేసుకుని మరీ వ్రాయాలని వ్యాసుడు ఎదురు షరతు పెడతాడు.  వ్యాసుడు తెలివిగా చిలవలు, పలవలు గల క్లిష్టమైన సమాసాలతో శ్లోకాలు చెప్పడం మొదలు పెడతాడు. అయితే అవి అర్థం చేసుకోవడానికి వినాయకుడు స్వల్ప వ్యవధి తీసుకుంటుంటాడు. ఆ సమయాన్ని వ్యాసుడు తరువాత శ్లోకం తయారు చేసుకోవడానికి ఉపయోగించుకుంటాడు. అయితే చందస్సు కుదరడానికి వ్యాసుడు ఎన్నో చ'కారాలు ఉపయోగిస్తాడు. అందుకే కాళిదాసు ఆయనను చకార కుక్షి అని ఆక్షేపిస్తాడు.  దానికి కోపమొచ్చిన వ్యాసుడు కాళిదాసును ఒక్క చకారం కూడ లేకుండా ద్రౌపదికి, పాండవులకు గల బాంధవ్యాన్ని శ్లోక రూపంలో చెబితే గాని వ్రేలు వదలనని చెబుతాడు. "రక్షించారు స్వామీ!" అని కాళిదాసు ఈ దిగువ పద్యం చెబుతాడు.అమర గాయకుడు ఘంటసాల గళంలో వినండి. ఇది 1960 లో సారణీ సంస్థ నిర్మించిన మహాకవి కాళిదాసు చిత్రంలోనిది. దర్శకత్వం 'పౌరాణిక బ్రహ్మ' కమలాకర కామేశ్వర రావు. సంగీతం పెండ్యాల, పద్యాలకు అలనాటి నట గాయకుడు పి.సూరిబాబు సంగీతం కూర్చారని ఘంటసాల గళామృతము-పాటల పాలవెల్లి వెలిబుచ్చారు. కాళిదాసుగా ఎ.ఎన్‌.ఆర్. నటించారు.

ద్రౌపద్యాః పాండు తనయాః పతి దేవర భావుకః
న దేవరో ధర్మరాజః సహదేవో న భావుకః

దీని అర్ధం, "ద్రౌపదికి పాండు తనయులు వరసకు భర్త, మఱిది, బావ అవుతారు, ధర్మరాజు మఱిది కాడు, సహదేవుడు బావ కాడు" అని. 

ఆ విధంగా ఒక్క చకారము లేకుండా కాళిదాసు శ్లోకం చెప్పేసరికి సంతసించి వ్యాసుడు ప్రత్యక్షమై, కాళిదాసును దీవించి కాళిదాసును "నీ కవిత్వము పరుల దూషణ భూషణలకు కాక, మంచి పనులకు వినియోగించు" అని శలవిచ్చి అంతర్ధానమౌతాడు.  అందువలన ఎంత గొప్ప కవికైనా, కళాకారునికైనా తనకన్న గొప్పవారు లేరనిగాని లేదా ఎదుటివారి  పాండిత్యం తన పరిజ్ఞానం ముందు ఏపాటిదని తలచే గర్వం కూడదు. 

ఘంటసాల మాస్టారి 39వ వర్ధంతి 

సందర్భంగా మాస్టారికి నివాళులు సమర్పిస్తూ 

వారు గానం చేసిన ఒక శ్లోకం, దాని పూర్వాపరాలు ఇక్కడ పొందుపరుస్తున్నాను.

Thanks: to kotaonline for posting the you tube video and Telugu Wikipedia and "Ghantasala Galamrutamu-Paatala Paalavelli" blog for the background information.

మేకతోకకు మేకతోక - తెనాలి రామకృష్ణ చిత్రం నుండి ఘంటసాల

వికట కవిత్వానికి పెట్టింది పేరు అయిన ఒకానొక కవి దిగ్గజం యొక్క చరిత్రను మధురమైన పద్యాలు, పాటలతో తెనాలి రామకృష్ణ (1956) పేరున తెరకెక్కించారు బి.ఎస్.రంగా దర్శకత్వంలో విక్రమ్‌ ప్రొడక్షన్‌స్‌ సంస్థ వారు. చారిత్రాత్మకమైన సంఘటనలతో, సన్నివేశాలతో కూడిన ఈ చిత్రం ద్వారా తెలుగు తన మాతృభాష కానప్పటికీ, తనకు గల మక్కువను  "దేశ భాషలందు తెలుగు లెస్స" అని నొక్కి వక్కాణించిన శ్రీ కృష్ణదేవరాయల వంటి కవి-సార్వభౌముని గురించి, వారి ఆస్థాన కవి కూటమియైన "భువనవిజయం"లోని కవిదిగ్గజాలలో రామకృష్ణుని వంటి అసాధారణమైన మరియు దేవీ వరప్రసాదియైన కవి గురించి మనకు తెలుస్తుంది. విజయనగర సామ్రాజ్యానికి సందర్శకులు గా వచ్చిన నరసరాజు వంటి ఎందరో ప్రముఖ కవి సత్తములను తన సమయస్ఫూర్తి తో, ప్రతిభతో భంగ పరచిన వికటకవి రామకృష్ణుడు.  ముఖ్యంగా ఈ చిత్రంలోని పద్యాలకు జీవం పోసిన ప్రతిభాశాలి, వరవడి దిద్దిన సంగీత నిఘంటువు ఘంటసాల మాస్టారి గానం ఈ చరిత్ర మన కళ్ళముందే జరుగుతున్న అనుభూతిని కలిగిస్తుంది. ఈ చిత్రంలో కృష్ణదేవరాయలు గా ఎన్‌.టి.ఆర్., వికటకవిగా ఎ.ఎన్‌.ఆర్. అద్భుతంగా నటించారు.  ఒకరసారి ఒక పండితుడు రాయలవారు కొలువుచేసి యుండగా వచ్చి తాను కొండవీటి సీమనుండి వచ్చానని, అనవేమారెడ్డిని ప్రశంసిస్తూ తాను చెప్పిన "రాజనందన రాజ రాజాత్మజులు సాటి తలప నన్నయ వేమ ధరణి పతికి, భావ భవ భోగ సత్కళాభావములను” పద్యానికి అర్ధం వివరించగలవారున్నారాయని ప్రశ్నించగా, అందుకు బదులుగా రామకృష్ణుడు తన యుక్తిని ఉపయోగించి ఆ కవిని ఓడిస్తాడు. అదీ ఈ సంఘటన.

	చిత్రం:	తెనాలి రామకృష్ణ (1956)
	రచన:	తెనాలి రామకృష్ణ
	సంగీతం:	విశ్వనాథన్‌-రామ్మూర్తి
	గానం:	ఘంటసాల
		మేకతోకకు మేకతోక మేకకుతోక మేకతోకా మేకతోక
		మేకతోకకు మేకతోక మేకకుతోక మేకతోకా మేకతోక
		మేకతోకకు మేకతోక మేకకుతోక మేకతోకా మేకతోక
		మేకతోకకు మేకతోక మేకకుతోక మేకతోకా మేకతోక
		మేక తొకతోక మెకమేక తోకమేక
		మేక తొకతోక మెకమేక తోకమేక
		మేక తొకతోక మెకమేక తోకమేక
		మేక తొకతోక మెకమేక తోకమేక

నిన్నలేని అందమేదో నిదుర లేచెనెందుకో - పూజా ఫలం నుండి

1964 లో విడుదలైన పూజా ఫలం చిత్రంలో ఎ.ఎన్.ఆర్., జమున నాయికా నాయకులు. ఈ చిత్రంలో ఘంటసాల మాస్టారు ఒకే ఒక ఏకగళ గీతం పాడారు. అది శ్రీ సి.నారాయణ రెడ్డి గారి రచన అయిన "నిన్నలేని అందమేదో నిదుర లేచెనెందుకో". సుప్రభాత సమయంలో హీరో పూల తోటలో తిరుగుతూ ప్రకృతి అందాలకు మైమరచి, సూర్య కాంతికి స్ఫూరితితో విరిసిన పూల బాలలను చూస్తూ, పరవశంతో పాడిన పాట.  ఈ పాట వినడానికి ఎంతో ఆహ్లాదంగా వుంటుంది. దీనిని శుద్ధ సావేరి రాగంలో చిరకాలం మనకు గుర్తుండే రీతిలో బాణీ కట్టారు స్వర కర్త అయిన సాలూరు రాజేశ్వర రావు గారు. ఈ పాట దృశ్య, సాహిత్యాలను ఇక్కడ పొందుపరుస్తున్నాను.

సాలూరు           సినారె         ఘంటసాల

చిత్రం:         పూజా ఫలము (1964)

రచన:         డా.సి.నారాయణ రెడ్డి

సంగీతం:      ఎస్.రాజేశ్వరరావు

గానం:         ఘంటసాల

      

        ప.     నిన్నలేని అందమేదో 

                నిదురలేచెనెందుకో..                                 | నిదుర |

                తెలియరాని రాగమేదో

                తీగె సాగెనెందుకో..

                తీగెసాగెనెందుకో, నాలో                              | నిన్నలేని |

        చ.     పూచిన ప్రతి తరువొక వధువు

                పువు పువ్వున పొంగెను మధువు                

                ఇన్నాళ్ళీ శోభలన్నీ ఎచట దాగెనో..                 | నిన్నలేని |

        చ.     తెలి నురుగులె నవ్వులు కాగా

                సెలయేరులు కులుకుతు రాగా

                కనిపించని వీణలేవో కదలి మ్రోగెనే..ఏ..            | నిన్నలేని |

        చ.     పసిడి అంచు పైట జారా..ఆఆ..ఓఓ..

                పసిడి అంచు పైట జార

                పయనించే మేఘబాల

                అరుణకాంతి సోకగానే

                పరవశించెనే..ఏ..                                     | నిన్నలేని |

బాలరాజు (1948) చిత్రం నుండి ఘంటసాల విరహ గీతం చెలియా కనరావా

1948 లో విడుదలైన బాలరాజు చిత్రం అప్పటివరకు వచ్చిన ప్రేమ కథలకు భిన్నమైనది. సాధారణంగా అమ్మాయి వెంట అబ్బాయి పడితే, ఈ చిత్రంలో రివర్సు. శాపవశాన ప్రేమికులైన యక్షులు  భూమ్మీద మానవులుగా (ఎ.ఎన్.ఆర్., ఎస్.వరలక్ష్మి) పుడతారు. హీరోలు, హీరోయిన్లు రెండు జన్మలలో వేరే.  ఎందుకో తెలియదు. అయితే భూమ్మీద హీరోకి హీరోయిన్  గుర్తుండదు. అది శాప ఫలితం. తనని గుర్తు పట్టేవరకు హీరోయిన్ హీరో చుట్టూ తిరుగుతుంటుంది. అంతవరకూ పౌరాణిక పాత్రలు వేసిన  అక్కినేనికి ఈ సినిమా ఒక బ్రేక్, ఒక టర్నింగ్ పాయింట్. ఈ సినిమాలో మొదట ఎ.ఎన్.ఆర్. తన పాత్రకు తానే పాడారట. అప్పట్లో నటీనటులు ఎవరి పాత్రకు వాళ్ళు పాడుకొనేవారు. (అఫ్ కోర్స్! ఈ రోజుల్లో పాటతో పాటు మాట కూడా పడిపోయింది) అయితే ఆయనది మరీ ఆడ గొంతులా ఉండటంతో, ఘంటసాల గారు ప్రథమంగా నాగేశ్వర రావుకు నేపథ్యగానం చేసారు. ఈ చిత్రానికి శ్రీ గాలి పెంచల నరసింహారావు గారు సంగీత దర్సకత్వం వహిస్తే వారికి సహాయకులుగా శ్రీ సుబ్బరామన్, శ్రీ ఘంటసాల గార్లు పని చేశారు. వీరిరువురు తరువాత గొప్ప సంగీత దర్శకులయ్యారు. ఈ చిత్రంలో చారిత్రాత్మకమై, నాగేశ్వరరావు గారి కెరీర్ లో మైలురాయిగా నిలిచిన  ఘంటసాల మాస్టారు పాడిన "చెలియా కనరావా" పాట ఆడియో, వీడియో, సాహిత్యం పొందు పరుస్తున్నాను. ఈ పాట నాగేశ్వర రావు గారి గొంతులో కూడా రికార్డు చేసారు. కాని సినిమాలో మాస్టారి పాట పెట్టారు. ఈ పాట ఆడియో ఫైలులో ఘంటసాల గారితో తమ అనుబంధాన్ని, అనుభవాన్ని అక్కినేని మాటలలో వినవచ్చును.

సంగీత సాహిత్య సమ వుజ్జీలు 

గాలి పెంచల       సుబ్బరామన్           ఘంటసాల           సముద్రాల సీ.

చిత్రం:           బాలరాజు (1948)

రచన:           సముద్రాల రాఘవాచార్య (సీనియర్)

సంగీతం:        గాలి పెంచల నరసింహారావు 
సహాయకులు: ఘంటసాల, సి.ఆర్.సుబ్బరామన్           

గానం:           ఘంటసాల వెంకటేశ్వరరావు

        ప.    చెలియా కనరావా, చెలియా కనరావా

                నిరాశబూని పోయితివా   ఓ! చెలియా కనరావా            | నిరాశ |

                ఓ!.. చెలియా కలయేనా మన గాథా,                           | ఓ!.. చెలియా |

                చెలియా కనరావా, చెలియా కనరావా

        చ.   యే కోనలలోన నిను గానా..                                         | యే కోనల |

                యే దారి పోయితివో నా దారి యేమో                         | యే దారి |

                చెలియా కనరావా

        చ.   తనువు, మనసు నీదే

                నా తనువు, మనసు నీదే

                నీవేనని బాస జేసినావే జవరాలా                              | నీవేనని |

                రారాని కోపాలు నాపైన నీకేల                                   | రారాని |

                చెలియా కనరావా నిరాశబూని పోయితివా..

                కలయా మన గాథా, చెలియా, కలయా మన గాథా

                కలయా మన గాథా