14, ఫిబ్రవరి 2015, శనివారం

నీ కొండకు నీవే రప్పించుకో - ఘంటసాల గళంలో

Sri C.Subbarao
శ్రీ చింతగుంట సుబ్బారావు గారు 1932 ఏప్రిల్ 5 న గుంటూరులో జన్మించారు. ఆయన ఆంగ్ల సాహిత్యంలో మాస్టర్ పట్టా పుచ్చుకున్నారు. ఆంగ్లమే కాక తెలుగు, సంస్కృతం మరియు హిందీ భాషలలో పండితులు. చీరాల V.R.S. మరియు Y.R.N. కళాశాలలో ఆంగ్ల ప్రాసంగికులుగా పనిచేసారు. తెలుగులో 18, ఆంగ్లంలో 10, సంస్కృతంలో 6 మరియు హిందీలో ఒకటి గ్రంథాలు రచించారు. పలు సంస్కృత శ్లోకాలకు తెలుగు భాష్యాలను, అన్నమాచార్య కీర్తనలను ఆంగ్ల, హిందీ భాషలలోకి అనువదించారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం వీరిని లలిత సంగీత విశారద బిరుదుతో సత్కరించింది. నీ కొండకు నీవే రప్పించుకో అన్న లలితగీతం వీరు రచించిన 'అమృతవర్షిణి' అనే పాటల సంకలనం లోనిది.ఈ పాటను మాస్టారి అనుంగు శిష్యులు, తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం ఉద్యోగి అయిన శ్రీ కె.ఎస్.వీర రాఘవులు గారు 1968-69 మధ్య విజయవాడ రేడియోలో పాడారు. ఈ పాటను ఆయన ఒక కచేరీలో పాడగా మాస్టారికి ఆ పాట నచ్చి, ఆపాట రచయిత అయిన సుబ్బారావు గారి వివరాలు తెలుసుకుని తదుపరి పరిచయంకూడ చేసుకున్నారట. ఒకసారి మాస్టారు అస్వస్థులైనపుడు ఈ పాటను రికార్డు చేయిస్తానని మొక్కుకున్నారట. అలాగే స్వస్థత పొందిన తరువాత గ్రామఫోను కంపెనీలో దీనిని రికార్డు చేసి విడుదల చేశారు. ఉద్యోగరీత్యా రచయిత, అనారోగ్య కారణంగా మాస్టారు తిరుపతికి వెళ్ళలేని వీరిరువురి మనోభావాల ప్రతిబింబమైన ఈ పాటను "మన ఇరువురి మొక్కుబడికి సంబంధించిన పాట యిది" అని మాస్టారు సుబ్బారావు గారితో అన్నారట. ఈ సంఘటన జరిగిన మరునాడే మాస్టారు నల్గొండలోని శ్రీ భక్తాంజనేయ దేవాలయంలో జరిగిన అర్చక మహాసభలకు ముఖ్య అతిథిగా వెళ్ళడం జరిగిందట. ఆ సభలో మాస్టారు 'ఆధ్యాత్మిక తత్వం, అర్చకుల విధి నిర్వహణ, దేవాలయ ప్రాశస్త్యం' అనే అంశాలపై సంభాషిస్తూ భక్త శ్రోతల కోరికపై "ఇదిగో నిన్ననే రికార్డు చేసిన పాట" అని నీ కొండకు నీవే రప్పించుకో పాటను మధురంగా గానంచేశారట.

 ఘంటసాల యిష్టదైవం ఆ కొండలపై నెలకొన్న కోనేటి రాయడు. అతనే వేంకటేశ్వరుడు. ఆస్వామి పేరును తన పేరులో నిలుపుకున్న ఘంటసాల వేంకటేశ్వర రావు. ఆ ఏడుకొండలవానిపై మాస్టారు ఎన్నో భక్తి గీతాలు పాడారు. ఆ వడ్డికాసుల వాడు మనను కొండకు రప్పించి మన ఆపదమొక్కుల ముడుపులు స్వీకరించి ఆశీర్వదిస్తాడు.సి.సుబ్బారావు రచించిన నీ కొండకు నీవే రప్పించుకో అనే ఈ చక్కని భక్తి గీతాన్ని మాస్టారు చక్రవాక రాగంలో స్వరకల్పన చేసి గానం చేసారు. విని ఆనందించండి.





మూలం:ప్రైవేట్ ఆల్బమ్‌

రచన: సి. సుబ్బారావు

సంగీతం: ఘంటసాల 

గానం: ఘంటసాల 




సాకీ: నీ కొండకు నీవే…  రప్పించుకో…ఓ..ఓ..


ఆపదమొక్కులు మా...చే యిప్పించుకో

పల్లవి: నీకొండకు నీవే రప్పించుకో


ఆపదమొక్కులు మాచే యిప్పించుకో


ఓ తిరుపతి వేంకటేశా..ఆ..


ఓ తిరుపతి వేంకటేశ ఓ! శ్రీనివాసా


నీ విచ్చిన యీ జన్మకు విలువ కట్టుకో 


నీకొండకు నీవే రప్పించుకో


ఆపదమొక్కులు మాచే యిప్పించుకో


నీకొండకు నీవే రప్పించుకో




చరణం: కొండంత సంసారం మోయలేని మానవులం


ఏడు కొండల నెక్కి రమ్మంటే రాలేము


సాటి మనిషి సౌఖ్యానికి సాయపడని దుర్బలులం


స్వర్గానికి నిచ్చెనలు వేయలేము 


నీకొండకు నీవే రప్పించుకో


ఆపదమొక్కులు మాచే యిప్పించుకో


నీకొండకు నీవే రప్పించుకో




చరణం: మా మనస్సు మా హృదయం పరస్పరం శత్రువులై


మా లోపలి దివ్యజ్యోతి మసకేసి పోతున్నది


అహంకార మణగించి మమకారం తొలగించి


చేయూత నిచ్చి మమ్ము చేరదీసుకో


నీకొండకు నీవే రప్పించుకో


ఆపదమొక్కులు మాచే యిప్పించుకో


నీకొండకు నీవే రప్పించుకో


నీకొండకు నీ...వే రప్పించుకో

కృతజ్ఞతలు: రచయిత వివరాలు శ్రీ పురుషోత్తమాచార్యులు రచించిన మన ఘంటసాల సంగీత వైభవం నుంచి గ్రహించాను.

10, ఫిబ్రవరి 2015, మంగళవారం

ఘంటసాల పండించిన కరుణారసస్యంది "హంసానంది"

మన గళవేల్పు ఘంటసాల తన అజరామరమైన గానాన్ని అమరులకు వినిపించడానికి గగనాంతర రోదసిలోని గంధర్వ లోకానికి పయనమైనది ఈరోజునే. ఈశ్వరుని సన్నిధిన గాన  వేంకటేశ్వరుడు ఆస్థాన గాయకునిగ నిలిచాడు. మనతో గడిపిన కొన్ని దశాబ్దాలలో మాస్టారు ఎన్నెన్నో పాటలు, పద్యాలు విభిన్న రాగాలలో, వైవిధ్యమైన బాణీలతో మనకు వినిపించారు. ఆ మధుర స్మృతులు మన హృదయాలపై చెరగని ముద్ర వేసాయి. మనకు తరగని గాన సంపదగా మిగిలాయి. ఘంటసాల-రాగశాల లో ఇది వరకు వారి గళంలో జీవంపోసుకున్న పలు రాగాలు - ఆరభి-సామ-శుద్ధసావేరి, గంభీర నాట, చారుకేశి, దేశ్, నాటకప్రియ, పంతువరాళి, పటదీప్, ఫరజు, బేహాగ్, మలయమారుతం, విజయానంద చంద్రిక, షణ్ముఖప్రియ, సింహేంద్ర మధ్యమం మరియు హిందోళం (ఒకటి, రెండు భాగాలు) గురించి మిత్రులు మౌళి గారు వివరించారు. ఈ రోజు అమరగాయకుని గుర్తుచేసుకుంటూ అందరూ ఆనందించగలిగిన మరొక రాగం హంసానంది గురించి తెలుసుకుందాం.
 
శాస్త్రీయ సంగీత గాయన సంప్రదాయమనేది ఘనీభవించిన సరస్సుకాదు. నావీన్యంతో నడయాడు నదీమతల్లి. త్యాగరాజుల కాలంలో ఎలా పాడేవారో మనకు తెలియదుగాని, ఇప్పుడు మనకు లభ్యమవుతున్న ప్రాచీన ధ్వని ముద్రికలను వింటే ఆ కాలంలో ఎలా పాడేవారో ఉహించవచ్చు. మైసూర్ వాసుదేవాచార్, బిడారం కృష్ణప్ప,  బెంగళూరు నాగరత్నమ్మ, ఎస్.జి.కిట్టప్పల వంటి ఆకాలపు విద్వాంసుల గాత్రసంగీతానికీ, ఆ తరువాత వచ్చిన చెంబై వైద్యనాథ భాగవతారు, ముసిరి సుబ్రహ్మణ్యఅయ్యర్ తదితరులు పాడిన పద్దతికి తేడా ఉంది. ఎమ్.ఎస్.సుబ్బులక్ష్మి మరియు ఎమ్.ఎల్.వసంతకుమారి గార్ల సంగీతం, సమకాలీనులైన డి.కె.పట్టమ్మాళ్ గానానికంటె వేరు. సంగీతమనే ప్రక్రియ నిరంతర పరిష్కరణ పొందుతూ, కీర్తనల సాహిత్యభాగం క్షీణించక, స్వర రాగ నాదాలతో సమైక్యత పొందుతూ వచ్చింది. మంగళంపల్లివారు నలభైయేళ్ళకు మునుపే ఆ పరిష్కారాన్ని సాధించారు. లలిత సంగీతం - శాస్త్రీయసంగీతం అనే భేదాలు లేవని, స్వర-రాగ-లయయుతమై, మనస్సును ఆకట్టుకుని, హృదయాన్ని రంజింపజేసే గాయనమే నిజమైన సంగీతం అంటూ బాలమురళి తమ కచేరీలలో చెప్పేవారు.  సప్తస్వరాలు, సప్తతాళాలు, ద్వావింశత్ శ్రుతులూ అప్పటికి, ఇప్పటికి, ఎప్పటికీ అలాగే ఉంటున్న స్థాయియైన సిద్ధంతాలు. ఏ పలుకైనా, పాటైనా, దానికి కొన్ని స్వరాలు ఒక లయ ఉండే తీరుతాయి.  శాస్త్రీయ సంగీతం పరిష్కరణ పొందడమంటే, సాహిత్యము, స్వరము, రాగము, తాళము, లయ, రసభావాల సమాహారమై సర్వకాలాలయందు అందరినీ రంజింపజేయడమే.  ముత్తుస్వామి దీక్షితులు రచించిన "వాతాపి గణపతిం భజే" అను కీర్తనను ఎన్నో వందలకొద్ది విద్వాంసులు పాడారు. ఘంటసాల పాడినదే ఎందుకు ఇంకా నిలిచింది? హంసధ్వని రాగంకానీ, స-రి-గ-ప-ని స్వరాలు గానీ,  ఆదితాళం నడచు క్రముము గాని మారిపోయిందా? లేదు. అదే సాహిత్యం, అదే రాగం, తాళమైనా; అంతటి ప్రత్యేకత, వైశిష్ట్యం, జనాదరణమైన ఒక సాధారణ కృతికి సినిమా మాధ్యమంలో ఎందుకు లభించింది? సాహిత్య-స్వర-రాగ-తాళ-లయ-రస-భావాల సమాహారానికి అనుకూలమైన, ఆయనకు దేవుడిచ్చిన గాత్రసౌలభ్యం, శాస్త్రీయ సంగీతావగాహన, కవిహృదయం మరియూ చిన్ననాటినుండి వంటబట్టిన నాట్య-హరికథ-తరంగ-కళానుభవము. 


సుప్రసిద్ధ హిందూస్థాని గాయకులు భీమ్ సేన్ జోషిగారు శాస్త్రీయ సంగీతజ్ఞులైన చలనచిత్ర నేపథ్య గాయకులను చాలా గౌరవంగా చూసేవారు. ఆయన కచేరియున్న ఒక సభలో లతామంగేష్కర్ ఓ రాగంలో ప్రార్థనాశ్లోకం పాడగా, ఆయన మెచ్చుకొంటూ, ఒక రాగంలోని రసస్పర్శ కలుగడానికి తను గంటలకొద్ది విస్తరించి పాడగా, లతామంగేష్కర్ వంటి గాయని రెండు నిమిషాల ఆ శ్లోకాలాపనలో ఆ అద్భుతపరిణామాన్ని సాధించడం ఆశ్చర్యమంటూ, ఆ పూట పాడాలని అనుకున్న ఆ రాగాన్ని"నేను పాడను, రెండు నిమిషాలలో కల్గిన ఆ మధురానుభూతి అలాగే ఉండిపోనీ" అన్నారట!. ఇది ఘంటసాల సంగీతానికి ఎంత బాగా వర్తిస్తుందో వివరించవలసిన పనిలేదు. రెండు నిమిషాలకూ తక్కువైన వ్వవధిలో "హంసానందిరాగం" విశ్వరూపాన్ని ధరించి విజృంభించింది ఘంటసాల గళంలో. అది "కృష్ణప్రేమ" చిత్రం. అందులో నారదగానం. ఉన్నట్టుండి తక్షణమే, వేయివేణువులు మ్రోగినట్లు, చిన్న పాటే భక్తిభావానికి పెన్నిధియైనట్లు, భగవంతున్ని భక్తి స్వర పాశములతో బంధించి బయటకు రప్పించేలా పాడిన ఈ పాట, హంసానంది రాగానికి లక్షణగీతమా అనిపిస్తుంది. వంద క్షణాలలో రెండుమార్లు ఆయన చేసిన అకార స్వరప్రస్తార విహార వైభవోపేతమైన స్వరమాల,  హంసానందీరాగదేవతకు ఘంటసాల గళంతో తొడిగిన కంఠమాల "ఇది నీదు లీల గిరిధారి"
 భానుమతి, శాంతకుమారి, జి.వి.రావ్ తదితరుల నటనతో 1943 లో విడుదలైన "కృష్ణప్రేమ"ను మళ్ళీ 1961లో తీశారు. బాలయ్య, జమున, వరలక్షీ, రేలంగి మరియు పద్మనాభం నటించగా, పెండ్యాల స్వరాలకూర్పుతో ఘంటసాల తన కంఠసీమ ఉఛ్రాయస్థితిలో్నున్నప్పుడు, మధురమైన పాటలను వినిపించారు. ఘంటసాల పాడిన హిందోళరాగాన్ని నెమరువేసుకుంటూ, ఇంతకు ముందు, ఒక సంచికలో ప్రస్తావించిన పాట "మోహన రూపా గోపాలా" , ఈ చిత్రంలోనిదే. అప్పటికి ఆయన  శ్రుతి C#, ఒకటిన్నర శ్రుతి అని కూడా అంటారు.   పాట మొదట్లో కృష్టా... అన్న ఆలాపనలోనే, హంసానంది రాగస్వరాలు వీనులదిగి, మనల్ని క్షణంలో వ్యాపించివేయడం ఉత్ప్రేక్షకాదు. విన గమనించవలసిందే.

ఇది నీదు లీల (కృష్ణ ప్రేమ)

కృష్ణా....
నిసగా...గామగసనిసగా,
మాయా మానుష రూపా..
సగగా సగమగసస, నిసనిస దనిసనిదమగా..
ఇది   నీదు   లీల      గిరిధారి
మద దనిసానిదమగ మదనిరీస
నీ మహిమ తెలియ గల వా..  రే.. రి..    | ఇది నీదు..
దని సగగ  మగస సస నిసరి నిసనిదమ | మద దనిసా..
(వీణ)
(మదసాసాస దమగా దమగరిస సనిస గసగ దమద నిరిసా..)
నిను నిందించిన  సైరింతువేమో.
మద మదదాదద మదదామగామగ
నీ భక్త దూషణ భరియించలేవు
గామాద నీనిని దనిసారిసాస..
కృష్ణా.. ఆ...మదసా..నిసరినిస దనిదా..నిరిగా రిగా రీమగరిసా, దనిసరి సగరిస......
నిను కొలుచువారికి నిందలురానీక
దనిసగగ గాగగ సమగమ సాసాస
నిరతము పాలించు గోపాలా..    | ఇది నీదు..
సరిసరి దామాద నిసనిదమగ |మద దనిసా..
ఆ... ఈ ఆలాపన అపురూపం. అమోఘమైన ఈ అకారస్వరవాహినిలో నృత్యమాడే స్వరాలు ఇలాఉంటాయి.
నిసగా.. గమగమగా సగసగసా నిసనిసనీ దనిదనిదా మదమదమా గమగమగా.
గమగమదదమగ, మదమదనినిదమ, దనిదనిససనిద, సరిసరిగరిసా
నిసని దనిద మదమ గమదని దనిద మదమ గమగ రిగరిగమ దనిద మదమ గమగ రిగరిగ ..
| ఇది నీదులీల, ఇది నీదు లీల, ఇది నీదు లీల గిరిదారి..

ఈ ఆలాపన వింటుంటే "సువర్ణసుందరి"లోని హాయిహాయిగా ఆమనివలె సాగే ఆ హిందుస్థాని సోహిని జ్ఞప్తికిరాకపోదు. 
హాయిహాయిగా - పల్లవి (సువర్ణసుందరి)

కవిశ్రీ "కరుణశ్రీ" జంధ్యాల పాపయ్యశాస్త్రిగారి "ఉదయశ్రీ" ఖండ కావ్యంలో ప్రధాన రసం కరుణ. ఆ కోమల పద సువర్ణ జాలమునకు మృదు మధురమైన హంసానంది స్వరాలను అతికి, తెలుగు భాషను, వెలుగునిడే నాద భూషణముగా మలచారు ఘంటసాల. నాటినుండి నేటివరకూ ఏ గాయకుడూ ఇంత భావయుక్తంగా బాణికట్టి పద్యాలను పాడినవారు లేరు. పద్యలతలోని పదకుట్మలాలు అర్థాన్ని అందిస్తూ, విరిసే విరజాజులైనటుల సంగతమైన ఆ విరుపులతో, సాహిత్య చిత్రానికి సువర్ణ ద్వారబంధముగా, స్వరాల సమకూర్పుతో ఘంటసాల చూపిన స్వరసంయోజనా ప్రతిభ, గాయన వైభవం అనితరసాధ్యం, అనుభవవేద్యం.

సీ||  పుట్టబోయెడి బుల్లిబుజ్జాయి కోసమై


       పొదుగుగిన్నెకు పాలు పోసి పోసి


కలికి వెన్నెల లూరు చలువ దోసిళ్ళతో


       లతలకు మారాకు లతికి యతికి


పూల కంచాలలో రోలంబములకు రే


       పటి భోజనము సిద్ధపరచి పరచి


తెలవారకుండ మొగ్గలలోన జొరబడి


       వింత వింతల రంగు వేసి వేసి




తే|గీ||  తీరికే లేని విశ్వ సంసారమందు


అలిసిపోయితివేమో దేవాదిదేవ!


ఒక నిమేషము కన్నుమూయుదువు గాని


రమ్ము! తెరచితి నా కుటీరమ్ము తలుపు!!


పుట్టబోయెడి (ప్రైవేట్ ఆల్బం)

"భక్తజయదేవ" చిత్రంలో జయదేవుని దశావతార వర్ణనాప్రధానమైన "ప్రళయపయోధిజలే", రాగరాజేశ్వర స్వరయోజిత దశరాగమాలిక (కాపి, హిందోళ, దేశ్, సింహేంద్రమధ్యమం, వరాళి, హంసానంది, కేదారగౌళ, హంసనాదం, బాగేశ్వరి, మోహన రాగముల)లో దశావతారాలను (మీన, కూర్మ,వరాహ, నరసింహ, వామన, పరశురామ, రామ, బలరామ, బుద్ధ, కల్క్యావతార శబ్దశిల్పములను) తన కంఠచీరణముతో చెక్కి మన ఎదలో ఎక్కించిన గాంధర్వశిల్పి ఘంటసాల.

"క్షత్రియ రుధిరమయే జగదపగత పాపం | స్నపయసి పయసి శమిత భవతాపం | కేశవా దృత భృగుపతిరూపా | జయజగదీశ హరే..., ఇది ఆ గాన ఖండిక.
క్షత్రియ రుధిరమయే (భక్త జయదేవ)

అదే చిత్రంలోని మరొక్క పాట "ఫలియించెనుమా జీవితమే", ఇక్కడనూ హంసానంది స్వరాల ఫలమే ప్రతిఫలితం
ఫలియించెనుగా జీవితమే (భక్త జయదేవ)

హంసానంది రాగం  53వ మేళమైన గమనశ్రమ జన్యం. ’స-రి-గ-మ-ద-ని’ ; ’స-ని-ద-మ-గ-రి’ మూర్ఛనలో "శుద్ధ రిషభ" - "అంతరగాంధార" -" ప్రతిమధ్యమ"- "చతుశ్రుతి దైవత"-" కాకలి నిషాద" స్వరములుగల పంచమవర్జిత, ఉపాంగ, శుద్ధ షాడవరాగం. ( ఆరో: S R1 G3 M2 D2 N3 S , అవ: S N3 D2 M2 G3 R1 S). చిన్నదైనా చిత్తాపహారిణి. పూర్వికల్యాణి రాగప్రయోగంలో పంచమవర్జ్య ప్రయోగాలద్వారా ఆ రాగంయొక్క భాగమై హంసానంది ప్రాముఖ్యత తగ్గినా, దాని అందమూ ఆకర్షణ అసలు తగ్గలేదు. ఘంటసాల ఆలపించిన "పార్థాయః ప్రతిబోధితాం" శ్లోకాలాపన పూర్వికల్యాణీయైననూ, ఆయన ఒకచోట పంచమవర్జ్యంగా సంగతులను వేయగా అది హంసానందియా అను భ్రమ కలుగకపోదు.  పూర్వికళ్యాణి రాగం పాడిన పిదప, హంసానంది శోభించదు. సర్వజీవస్వరయుక్తమైన ఈ రాగంలో శ్రీ యేసుదాస్ గాయనంలో ఖ్యాతిగాంచిన కృతి "పావనగురు పవనపురాధీశమాశ్రయే".  క్షణంలో మమ్ములను భక్తి-కరుణారస వాహినిలో ముంచే రాగం  "హంసానంది". సంగీతం తెలియనివాళ్ళనూ ఆకట్టుకొనే స్వరప్రయోగాలుగల రాగం.  రాగంలోని ప్రముఖ కృతులు:  స్వాతితిరునాళ్ : "పాహి జగజ్జనని", ముత్తయ్య భాగవతార్: "నీదు మహిమ పొగడ", పాపనాశన్ శివన్: "శ్రీనివాస" మరియు, లలితాదాస: "పావనగురు". హంసానందిని రాగంలో రిషభాన్ని వర్జిస్తే కలుగేది మరో ప్రఖ్యాతమైన రాగం, "సునాదవినోదిని".

ఆకాశవాణి ప్రసరించిన "గిరిజాకళ్యాణం"లొ నతపోషణ-హితభాషణుడైన ఆ పరమహంసుని “హంసానంది”లో ప్రార్థించిన సంగతి, షోడశరాగమాలికావిరాజితమైన గిరిజాకళ్యాణ యక్షగానం గురించిన వ్యాసంలో ఇదివరకే ప్రస్తావించబడింది. రాజేశ్వర స్వరవిహరంలో ఆకాశవీధిలో అన్న పాట రాగమాలిక, (భీంపలాస్‌, కళంగద, కీరవాణి, హంసానంది) అనురాగరసంతో విరహగీతాన్ని విరచించే తూలిక! స్వీయ సంగీత దర్శకత్వంలో ఘంటసాల, సత్యనారాయణమాహాత్మ్యం చిత్రంలోని ఆదిగీతాన్ని ఈ రాగంలోనే ఆలపించారు. (జయజయశ్రీమన్నారాయణ...). గమద గమగ, గమదనిసనిదమగ ఇలాంటి విశేష ప్రయోగాలతో రంజిల్లె హంసానంది  వేదమై, అణువణువుల నాదమై విశ్వనాథ సృష్టిలొని సాగరసంగమం మనకు మొన్ననే వినిపించింది

ఈ పద్యం "కాళహస్తి మహాత్మ్యం" చిత్రానిది. 

చేకొనవయ్య మాంసమిదె చెల్వుగ దెచ్చితి బాస చొప్పునన్
ఆకొనియుంటివేమొ కడుపార బిరాన భుజింపవయ్య,
లోకులు చూడరయ్య భువిలోని క్షుదార్తుల బాధలెన్నడున్
శ్రీకర కాళహస్తి శశి శేఖర దివ్య కృపాకరా హరా...
చేకొనవయ్య (కాళహస్తి మహాత్మ్యం)

శివాలయంలో తిన్నడు , తను కూల్చి కాల్చిన కుందేళ్ళను స్వామికి అర్ధభాగం సమర్పణ చేసే సన్నివేశం. హంసానంది రాగ సౌష్టవమంతా ప్రస్ఫుటంగా వడబోసుకొన్న పద్యమిది. ఘంటసాల తారస్థాయిలో పద్యాన్ని ముగిస్తూ ఆ "హరా" పదాన్ని పలుకిన తీరు మన ఎదలో ప్రతిధ్వనించి ఒక అపురూపమైన రసానుభూతిని కలుగజేస్తుంది. పాటకు, పాత్రధారి పెదవుల చలనమే చాలు, ఆ భక్తిరసమొలికెంచే నటనకు పాత్రధారికన్నా గాత్రధారియైన ఘంటసాల కంఠమే ఆ పనిచేసిపెట్టిందనవచ్చు.

ఘంటసాల ఈ రాగంలో రెండు భగవద్గీతా శ్లోకాలను పాడారు.

మహర్షయః సప్తపూర్వే చత్వారో మనవస్తథా
గగాగగా సాసగాగ గమదగమ మగనీగసా
మద్భావా మానసా జాతా యేషాంలోక ఇమాః ప్రజాః
నిగాగా గామదనినీసనిద మదనిసాసాసా నిసానిగాసా
మచ్చిత్తా మద్గతః ప్రాణాః బోధయంతః పరస్పరమ్
నిసాసా నీసనీదానీని నీసనీదా నిదామగా
కథయంతశ్చమా నిత్యం తుష్యంతి చ రమంతి చ
మమమామా దమాగాగా గామగాగ మగాసస
 మహర్షయః (భగవద్గీత)


హంసానంది రాగాధారితమైన మరికొన్ని పాటలు/పద్యాలు:


విద్యార్థులు నవసమాజ నిర్మాతలురా" (రంగేళిరాజా)

ఓ గజేంద్రమా (భక్త రఘునాథ్)
   
కంటిన్ కంటి (రహస్యం)


కమలభవుని రాని (రెండుకుటుంబాల కథ)


హరహర హరశంభో (సతీ తులసి)

 
జయజయజయ నటరాజా (వాల్మీకి)

ఘంటసాల పాడిన హంసానందిరాగాధారితమైన పాటలు వినిన పిదప ఇదే రాగంలోని శాస్త్రీయ ఈ రచనలను వింటె, మనకు ఈ రాగంపై ఒక అవగాహన, మరియొ పట్టు కుదురుతుంది.


 (కలాపిని)
 (ఎం.ఎస్.గోపాలకృష్ణన్ వయొలిన్)
(ఎస్. బాలచందర్ వీణ)

(జేసుదాస్ "పావన గురు")

 (బాలమురళి మరియు జస్ రాజ్ జుగల్బంది)

 (చెంబై వైద్యనాథ భాగవతార్ "సామగానవినోదిని")

ఘంటసాల తన సంగీతదర్శకత్వలో ఎక్కువగా వాడిన కొన్నిరాగాలలో ఒకరాగంగురించి వచ్చే సంచికలో పరిచయం చేసుకూందాం, సెలవు.

విన్నపము

ఘంటసాల మాస్టారి పాటలు, పద్యాలు, శ్లోకాల సాహిత్యాన్ని సేకరించి అభిమానులందరికి అందించాలనే చిన్న తాపత్రయం ఈ 'ఘంటసాల" బ్లాగు ఉద్దేశం. ఏవైనా పొరపాట్లు దొర్లి వుంటే ఆయా పోస్టుల దిగువన గాని, లేదా ఇ-లేఖ ద్వారా గాని తెలియజేయగలరు. నా ఇ-లేఖ చిరునామా: suryvulimiri@gmail.com

మాస్టారు పాడిన నేరు చిత్రాలు

చి- అంతస్తులు -1965 చి-అందం కోసం పందెం-1971 చి-అగ్గి బరాటా-1966 చి-అత్తా ఒకింటి కోడలే-1958 చి-అనగాఅనగా ఒక రాజు (డబ్బింగ్)-1959 చి-అన్నపూర్ణ-1960 చి-అప్పుచేసి పప్పుకూడు-1959 చి-అమరశిల్పి జక్కన్న-1964 చి-అమాయకుడు-1968 చి-ఆడ పెత్తనం-1958 చి-ఆత్మగౌరవం-1966 చి-ఆనందనిలయం-1971 చి-ఆప్తమిత్రులు-1963 చి-ఆరాధన-1962 చి-ఆస్తిపరులు-1966 చి-ఆహుతి-1950 చి-ఇద్దరు పెళ్ళాలు-1954 చి-ఇద్దరు మిత్రులు-1961 చి-ఇద్దరు మిత్రులు-1962 చి-ఉమాసుందరి-1956 చి-ఉయ్యాల జంపాల-1965 చి-ఉషాపరిణయం-1961 చి-ఋష్యశృంగ-1961 చి-ఏకవీర-1969 చి-కనకదుర్గ పూజా మహిమ-1960 చి-కన్నకొడుకు-1973 చి-కన్యాశుల్కం-1955 చి-కలసివుంటే కలదుసుఖం-1961 చి-కాళహస్తి మహత్మ్యం-1954 చి-కీలుగుఱ్ఱం-1949 చి-కుంకుమ రేఖ-1960 చి-కులగౌరవం-1972 చి-కృష్ణ ప్రేమ-1961 చి-కృష్ణ లీలలు-1959 చి-కృష్ణప్రేమ-1961 చి-కోటీశ్వరుడు-1970 చి-గంగా గౌరీ సంవాదము-1958 చి-గాంధారి గర్వభంగం-1959 చి-గాలిమేడలు-1962 చి-గుండమ్మకథ-1962 చి-గుణసుందరి కథ-1949 చి-గులేబకావళి కథ-1962 చి-గృహప్రవేశము-1946 చి-గృహలక్ష్మి-1967 చి-చండీరాణి-1953 చి-చంద్రహారం-1954 చి-చంద్రహాస-1965 చి-చరణదాసి-1956 చి-చింతామణి-1956 చి-చిట్టి తమ్ముడు-1962 చి-చెంచు లక్ష్మి-1958 చి-జగదేకవీరుని కథ-1961 చి-జయం మనదే-1956 చి-జయభేరి-1959 చి-జయసింహ-1955 చి-జరిగిన కథ-1969 చి-జీవన తరంగాలు-1973 చి-జైజవాన్‌-1970 చి-టైగర్ రాముడు-1962 చి-టౌన్‌ బస్-1957 చి-డా.ఆనంద్-1966 చి-తలవంచని వీరుడు-1957 చి-తెనాలి రామకృష్ణ-1956 చి-తేనె మనసులు-1965 చి-తోడికోడళ్ళు-1957 చి-దశావతారములు-1962 చి-దీపావళి-1960 చి-దేవకన్య-1968 చి-దేవత-1965 చి-దేవదాసు-1953 చి-దేవాంతకుడు-1960 చి-దేశద్రోహులు-1964 చి-దొంగనోట్లు (డబ్బింగ్)-1964 చి-దొరికితే దొంగలు చి-ద్రోహి-1948 చి-ధర్మదాత-1970 చి-ధర్మాంగద-1949 చి-నమ్మినబంటు-1960 చి-నర్తనశాల-1963 చి-నలదమయంతి-1957 చి-నవగ్రహపూజా మహిమ-1964 చి-నిర్దోషి-1951 చి-నిర్దోషి-1967 చి-పరమానందయ్య శిష్యుల కథ-1966 చి-పరోపకారం-1953 చి-పల్నాటి యుద్ధం-1947 చి-పల్నాటి యుద్ధం-1966 చి-పల్లెటూరి పిల్ల-1950 చి-పల్లెటూరు-1952 చి-పవిత్ర బంధం-1971 చి-పవిత్ర హృదయాలు-1971 చి-పసుపు కుంకుమ-1955 చి-పాండవ వనవాసం-1965 చి-పాండురంగ మహత్మ్యం-1957 చి-పాతాళ భైరవి-1951 చి-పిచ్చి పుల్లయ్య-1953 చి-పిడుగు రాముడు-1966 చి-పూజాఫలం-1964 చి-పెండ్లి పిలుపు-1961 చి-పెద్ద మనుషులు-1954 చి-పెళ్ళి కాని పిల్లలు-1961 చి-పెళ్ళి చేసి చూడు-1952 చి-పెళ్ళి సందడి-1959 చి-పెళ్ళినాటి ప్రమాణాలు-1958 చి-పేదరాశి పెద్దమ్మ కథ-1968 చి-పొట్టి ప్లీడరు-1966 చి-ప్రపంచం-1950 చి-ప్రమీలార్జునీయం-1965 చి-ప్రాయశ్చిత్తం-1962 చి-ప్రియురాలు-1952 చి-ప్రేమ నగర్-1971 చి-ప్రేమ-1952 చి-బంగారు గాజులు-1968 చి-బండ రాముడు-1959 చి-బందిపోటు-1963 చి-బడి పంతులు-1972 చి-బభ్రువాహన-1964 చి-బలే బావ-1957 చి-బాలనాగమ్మ-1959 చి-బాలభారతం-1972 చి-బాలరాజు కథ-1970 చి-బాలరాజు-1948 చి-బాలసన్యాసమ్మ కథ-1956 చి-బావమరదళ్ళు-1961 చి-బికారి రాముడు-1961 చి-బొబ్బిలి యుద్ధం-1964 చి-బ్రతుకుతెరువు-1953 చి-భక్త అంబరీష-1959 చి-భక్త జయదేవ-1961 చి-భక్త తుకారాం-1973 చి-భక్త రఘునాథ్-1960 చి-భక్త రామదాసు-1964 చి-భక్త శబరి-1960 చి-భట్టి విక్రమార్క-1960 చి-భలే అమ్మాయిలు-1957 చి-భాగ్యదేవత-1959 చి-భాగ్యరేఖ-1957 చి-భాగ్యవంతులు (డబ్బింగ్)-1962 చి-భామా విజయం-1967 చి-భీమాంజనేయ యుద్ధం-1966 చి-భీష్మ-1962 చి-భూకైలాస్-1958 చి-భూలోకంలో యమలోకం-1966 చి-మంచి మనసుకు మంచి రోజులు-1958 చి-మంచిరోజులు వచ్చాయి-1972 చి-మదన మంజరి-1961 చి-మనదేశం-1949 చి-మనుషులు-మమతలు-1965 చి-మరపురాని కథ-1967 చి-మర్మయోగి-1964 చి-మల్లీశ్వరి-1951 చి-మహాకవి కాళిదాదు-1960 చి-మహామంత్రి తిమ్మరుసు-1962 చి-మాయాబజార్-1957 చి-మూగ మనసులు-1964 చి-మోహినీ భస్మాసుర-1966 చి-యశొద కృష్ణ-1975 చి-యోగి వేమన-1947 చి-రంగుల రాట్నం-1967 చి-రక్త సిందూరం-1967 చి-రక్షరేఖ-1949 చి-రణభేరి-1968 చి-రత్నగిరి రహస్యం (డబ్బింగ్)-1957 చి-రహస్యం-1967 చి-రాజ మకుటం-1960 చి-రాజకోట రహస్యం-1971 చి-రాజు పేద-1954 చి-రాము-1968 చి-రుణానుబంధం-1960 చి-రేణుకాదేవి మహాత్మ్యం-1960 చి-రోజులు మారాయి-1955 చి-లక్ష్మమ్మ-1950 చి-లక్ష్మీ కటాక్షం-1970 చి-లవకుశ-1963 చి-వదినగారి గాజులు-1955 చి-వరుడు కావాలి-1957 చి-వాగ్దానం-1961 చి-వారసత్వం-1964 చి-వాల్మీకి-1963 చి-విచిత్ర కుటుంబం-1969 చి-విచిత్ర కుటుంబం-1969. పా-పి.సుశీల తో చి-విజయం మనదే-1970 చి-వినాయక చవితి-1957 చి-విమల-1960 చి-విష్ణుమాయ-1963 చి-వీర కంకణం-1957 చి-వీరఖడ్గము-1958 చి-వీరాంజనేయ-1968 చి-వెలుగు నీడలు-1961 చి-శకుంతల-1966 చి-శభాష్ రాజా-1961 చి-శభాష్ రాముడు-1959 చి-శాంతి నివాసం-1960 చి-శోభ-1958 చి-శ్రీ గౌరీ మహత్మ్యం-1956 చి-శ్రీ వల్లీ కల్యాణం (డ)-1962 చి-శ్రీ వేంకటేశ్వర వైభవం-1971 చి-శ్రీ సత్యనారాయణ మహత్యం-1964 చి-శ్రీ సింహాచలక్షేత్ర మహిమ-1965 చి-శ్రీకాకుళ ఆంధ్రమహావిష్ణువు కథ-1966 చి-శ్రీకృష్ణ కుచేల-1961 చి-శ్రీకృష్ణ తులాభారం-1966 చి-శ్రీకృష్ణ పాండవీయం-1966 చి-శ్రీకృష్ణ విజయం-1971 చి-శ్రీకృష్ణమాయ-1958 చి-శ్రీకృష్ణార్జున యుద్ధం-1963 చి-శ్రీరామభక్త హనుమాన్ (డబ్బింగ్)-1958 చి-శ్రీవేంకటేశ్వర మహత్మ్యం-1960 చి-శ్రీవేంకటేశ్వర వైభవం-1971 చి-షావుకారు-1950 చి-సంతానం-1955 చి-సంపూర్ణ రామాయణం-1972 చి-సంసారం-1950 చి-సతీ అనసూయ-1957 చి-సతీ సక్కుబాయి-1965 చి-సతీ సులోచన-1961 చి-సత్య హరిశ్చంద్ర-1965 చి-సప్తస్వరాలు-1969 చి-సరస్వతీ శపథం-1967 చి-సర్వర్ సుందరం-1966 చి-సారంగధర-1957 చి-సాహసవీరుడు-1956 (డబ్బింగ్) చి-సీతారామ కల్యాణం-1961 చి-సుమంగళి-1965 చి-స్వప్న సుందరి-1950 చి-స్వర్గసీమ-1945 చి-స్వర్ణ మంజరి-1962 చి-హరిశ్చంద్ర-1956

సహగాయనీ గాయకులు

గా-ఎ.పి.కోమల తో (3) గా-ఎం.వి.రాజమ్మ తో (1) గా-ఎల్.ఆర్.ఈశ్వరి తో (1) గా-ఎస్.జానకి తో (4) గా-గానసరస్వతి తో (1) గా-గోపాలరత్నం తో (1) గా-ఘంటసాల (72) గా-ఘంటసాల-బృందం (3) గా-జమునారాణి తో (2) గా-జి.వరలక్ష్మి తో (1) గా-జిక్కీ తో (4) గా-జిక్కీ-బాలసరస్వతి తో (1) గా-జిక్కీతో (5) గా-పలువురి తో (1) గా-పి.కన్నాంబ తో (1) గా-పి.బి.శ్రీనివాస్ తో (3) గా-పి.భానుమతి తో (9) గా-పి.లీల తో (18) గా-పి.లీలతో (2) గా-పి.సుశీల తో (46) గా-పి.సుశీల-బృందంతో (2) గా-పిఠాపురం తో (1) గా-బాలసరస్వతి తో (3) గా-బృందం తో (35) గా-బృందంతో (1) గా-బెంగుళూరు లత తో (1) గా-బెజవాడ రాజరత్నం తో (2) గా-భానుమతి-పిఠాపురం తో (1) గా-మాధవపెద్ది తో (2) గా-రాధాజయలక్ష్మి తో (2) గా-రేణుక తో (1) గా-లతా మంగేష్కర్ తో (1) గా-వి.జె.వర్మతో (1) గా-వి.సరళ తో (2) గా-శరావతి తో (1) గా-శోభారాణితో (2) గా-శ్రీదేవి తో (1) గా-సరోజిని తో (1) గా-సి.కృష్ణవేణి తో (2) గా-సుందరమ్మ తో (1)

మాస్టారి పాటల సంగీత దర్శకులు

సం-అద్దేపల్లి సం-అశ్వత్థామ సం-అశ్వద్ధామ సం-ఆదినారాయణ రావు సం-ఆర్.గోవర్ధనం సం-ఆర్.సుదర్శనం-ఆర్.గోవర్ధనం సం-ఎం.రంగారావు సం-ఎల్.మల్లేశ్వరరావు సం-ఎస్.పి.కోదండపాణి సం-ఓగిరాల సం-ఓగిరాల-అద్దేపల్లి సం-ఓగిరాల-టి.వి.రాజు సం-గాలి పెంచల సం-ఘంటసాల సం-జె.వి.రాఘవులు సం-జోసెఫ్-విజయాకృష్ణమూర్తి సం-టి.ఎం.ఇబ్రహీం సం-టి.చలపతిరావు సం-టి.జి.లింగప్ప సం-టి.వి.రాజు సం-నాగయ్య-తదితరులు సం-పామర్తి సం-పామర్తి-సుధీర్ ఫడ్కే సం-పి.శ్రీనివాస్ సం-పెండ్యాల సం-బాలాంత్రపు సం-బి.శంకర్ సం-మణి-పూర్ణానంద సం-మల్లేశ్వరరావు సం-మాస్టర్ వేణు సం-ముగ్గురు దర్శకులు సం-రాజన్‌-నాగేంద్ర సం-రాజు-లింగప్ప సం-రామనాథన్‌ సం-విజయా కృష్ణమూర్తి సం-విశ్వనాథన్‌-రామ్మూర్తి సం-వై.రంగారావు సం-సర్దార్ మల్లిక్ - పామర్తి సం-సాలూరు సం-సాలూరు-గోపాలం సం-సుదర్శనం-గోవర్ధనం సం-సుబ్బయ్యనాయుడు సం-సుబ్బరామన్‌ సం-సుబ్బురామన్ సం-సుసర్ల సం-హనుమంతరావు సం-MSV-రామ్మూర్తి-పామర్తి

మాస్టారి పాటల రచయితలు

ర-0 ర-అనిశెట్టి ర-అనిసెట్టి ర-ఆత్రేయ ర-ఆదినారాయణ రావు ర-ఆరుద్ర ర-ఉషశ్రీ ర-ఎ.వేణుగోపాల్ ర-కాళిదాసు ర-కాళ్ళకూరి ర-కొసరాజు ర-గబ్బిట ర-గోపాలరాయ శర్మ ర-ఘంటసాల ర-జంపన ర-జయదేవకవి ర-జాషువా ర-జి.కృష్ణమూర్తి ర-తాండ్ర ర-తాపీ ధర్మారావు ర-తిక్కన ర-తిరుపతివెంకటకవులు ర-తోలేటి ర-దాశరథి ర-దాశరధి ర-దీక్షితార్ ర-దేవులపల్లి ర-నార్ల చిరంజీవి ర-పరశురామ్‌ ర-పాలగుమ్మి పద్మరాజు ర-పింగళి ర-బమ్మెర పోతన ర-బమ్మెఱ పోతన ర-బాలాంత్రపు ర-బైరాగి ర-భాగవతం ర-భావనారాయణ ర-భుజంగరాయ శర్మ ర-మల్లాది ర-ముద్దుకృష్ణ ర-రాజశ్రీ ర-రామదాసు ర-రావులపర్తి ర-రావూరి ర-వారణాసి ర-విజికె చారి ర-వీటూరి ర-వేణు ర-వేములపల్లి ర-శ్రీశ్రీ ర-సదాశివ బ్రహ్మం ర-సముద్రాల జూ. ర-సముద్రాల సీ. ర-సి.నా.రె. ర-సినారె ర-సుంకర-వాసిరెడ్డి ర-సుబ్బారావు రచన-దాశరధి రచన-దేవులపల్లి రచన-పానుగంటి రచన-పింగళి రచన-బలిజేపల్లి