28, మే 2015, గురువారం

ఆ మధు రవళీ గాన లీల; నిలిచిన పేరే " ఘంటసాల"

కర్ణపేయమైన కర్ణాటక సంగీతాన్ని సినిమా మాధ్యమంద్వారా పండిత పామరులను రంజింపజేయగలిగిన సంగీత రసజ్ఞులు ఘంటసాల మాస్టారు. ఆయన ప్రత్యక్షంగా గాని పరోక్షంగా గాని సంగీత నిర్దేశకత్వాన్ని చేపట్టి ఎన్నో మధుర రాగాలలో మన హృదయాలలో అమృతపుజల్లులు చిలికించారు. తెలుగు చలనచిత్ర సంగీత నేపథ్యానికి సారధ్యం వహించిన సంగీతత్రయము అయిన సాలూరు, పెండ్యాల, ఘంటసాల. వీరి   వచ్చిన చిత్రాలలో వారి శక్తికి మించిన సామర్ధ్యం వారి బాణీలలో గోచరిస్తుంది. ఇదివరలో మా(మన) ఘంటసాల-రాగశాల లో మిత్రులు చంద్రమౌళిగారు పలురాగాలైన చక్రవాకం, షణ్ముఖప్రియ, చారుకేశి, పంతువరాళి, మలయమారుతం, హిందోళం, హంసానంది,  సామ, శుద్ధసావేరి, ఆరభి, నాటకప్రియ మొదలయిన రాగాలలో ఘంటసాల గానంచేసిన పలు పద్యాల, గేయాల, పాటల వివరాలను తెలియజేసారు. ఈసారి మరొక రాగం హమీర్ కళ్యాణి గురించి తెలుసుకుందాం. మరి ఆలస్యంచేయక అడుగిడండి రాగశాలలోనికి.   
రాగం: హమీర్ కళ్యాణి (కేదార్)
వాగ్గేయకారులైన త్యాగయ్య , అన్నమయ్య, రామదాసుల కథల ఆధారంగా నిర్మించిన చలన చిత్రాలలో ఘంటసాల పాడియుంటే, ఆయన కంఠంలో కొన్ని శాస్త్ర్రీయ కీర్తనలు వెలుబడియుండేవి.  శంకరాభరణంలాంటి సంగీత ప్రధానమైన చిత్రం ఘంటసాల జీవితదశలో రాలేదు. చలనచిత్ర దృశ్యాలలో పూజలు, పెళ్ళిచూపులు, భరతనాట్యం, సంప్రదాయపు పాటలు ఇలాంటి సందర్భాలలో శాస్త్ర్రీయ సంగీతానికి ప్రవేశమున్నా, అక్కడ సంగతమయ్యేది స్త్రీగళం గనుక ఘంటసాల, శాస్త్రీయసంగీతాన్ని వినిపించడానికి అవకాశంలేదు. సంగీతప్రధానమైన "జయభేరిలో" రెండు, "జగదేకవీరుని కథలో" ఒకటి, "టింగురంగ"లో మరొకటి తప్ప తనగళంలో, (కొన్ని లఘు శాస్త్రీయ గేయాలు మినహా) వేరుగా శుద్ధశాస్త్రీయ సంగీతాన్ని అందించే అవకాశం ఆయనకు కలుగలేదనే చెప్పాలి. ఆ లోటును తీర్చడానికేమో "లవకుశ", "రహ్యస్యం" లాంటి చిత్రాలూ, కొన్ని స్వంత గానముద్రికలూ,మరియూ భగవద్గీతాగానం ఆయన గళంలో శాస్త్రీయసంగీతాన్ని వినడానికి మనకు మిగిలిన రసస్థలాలు.  త్యాగరాజ కీర్తనలను పాడే కర్ణాటక సంగీత విద్వాంసుడైన, ఘంటసాలకు వచ్చిన మొదటి అవకాశం నాగయ్యగారి "త్యాగయ్య"లో ఆయన వెనకు కూర్చొని తాళంవేయడం, తంబూరా వెయ్యడం వరకే లభ్యమయ్యింది. అక్కడ ఉపయోగించబడని ఘంటసాల శాస్త్ర్రీయ విద్య ఆకాశవాణికి నచ్చి, రెండు మూడు నెలలకు ఒకసారి లెక్కప్రకారం కర్ణాటక సంగీతంలో ముప్పయి నుండి నలభై నిమిషాల వరకు కార్యక్రమాలను ఇస్తూండేవారు. పద్యపఠన అద్భుతంగా చేయడంతో రేడియో సంగీత రూపకాలలో ప్రధాన సంగీత పాత్రలు ధరించేవారు. సంగీత రూపకాలలో లకుమాదేవి, వెలుగువెల్లువ, నాగకన్యక, కిన్నెరసాని ఇవి మైలు రాళ్ళవంటివి. విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారి "కిన్నెరసాని" సంగీతరూపకానికి "సంగీత నిర్వహణ" చేసినది ఘంటసాల. ఘంటసాల శాస్త్రీయ సంగీతాన్ని గురించి, ఇలాంటి విశేషమైన సంగతులను తెలిపినవారు ఘంటసాలకు అండగానిలిచి ప్రోత్సహించిన  శ్రీ బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు. "మధురమైన గ్రాత్ర సంపదకు తోడుగా శాస్త్రీయ సంగీతంలో చాలావరకు అభినివేశం ఉన్న ఘంటసాల, సంప్రదాయ సిద్ధంగా మూడు గంటలు కచేరీ చేయగల్గిన జ్ఞానాన్ని సంపాదించి, పరిస్థితిననుసరించి సినీరంగంలో ప్రవేశించడం, దాని అదృష్టం" అన్నారు నేదునూరి కృష్ణమూర్తిగారు. ఇతరులు తన ప్రతిభను పొగడగా "మా గురువుల ఉపదేశ మహాత్మ్యం వలన సంగీత విద్య, లక్ష్య - లక్షణముతో, నాదశుద్ధి మరియు శృతిశుద్ధి ఏర్పడ్డాయి" అనేవారు ఘంటసాల. ఆయనకు కర్ణాటక శాస్త్రీయ సంగీతంతోబాటు హిందూస్థాని పద్ధలిలోనూ వైదుష్యం కలిగిన వివరాలను ఇదివరకే "రాగశ్రీ" వ్యాసంలో ప్రస్తుతించడమైనది.
          హిందూస్థాని పద్ధతిలో ఆయన పరిణతను చూపెట్టే చిత్రాలలో ముఖ్యమైనది "భక్త జయదేవ". జయదేవుని  అష్టపదులను ఈ చిత్రంలోనే గాక మరికొన్ని పౌరాణిక చిత్రాలలో నారదముఖంగా వింటాం. ఇదిగాక ఆయన భగవద్గీత పాడుటకు ముందు, భూప్, యమన్, దర్బారి కానడ మరియు పీలు రాగాలలో నాలుగు అష్టపదులున్న ఎల్. పి. రికార్డ్ విడుదలైంది. ఘంటసాల పాడిన  దక్షిణాది వాగ్గేయకారుల కీర్తనలు మనకు అలభ్యమైనా, జయదేవ అష్టపదులు అష్టసంఖ్యలో వినగలుగుతున్నాము. అవే: ప్రళయపయోధిజలే, రతిసుఖసారే, అనిల తరళ కువలయ నయనేన, ప్రియేచారుశీలే, ధీరసమేరే యమునా తీరే, జయజయదేవ హరే, రాధికా కృష్టా రాధికా, రమతే యమునా పుళినవనే.
          పన్నెండవ శతాబ్దంలోనవద్వీపం రాజు లక్ష్మణసేనుడి ఆస్థానకవిగా ఉండేవాడని భావించే జయదేవుని రాధామాధవీయమైన "గీతగోవిందం",  సంగీతరత్నాకరం వ్రాయడానికి ముందే పుట్టింది. ఆ ఇతివృత్తాన్ని 1961లో తెలుగులో "భక్త జయదేవ"గా తీశారు. రసభావ సరస్వతి రాజేశ్వరరావు మరియు ఘంటసాలవంటి గాయన గంధర్వుడు, వీరిద్దరి కలయిక ఆ నాటి సినిమా సంగీతానికి కలిగిన ఒక మహాయోగం.  హమీర్ కల్యాణి రాగ స్వరూపాన్ని సశాస్త్రీయంగా ఇమిడించుకొన్న ఈ పాట ఘంటసాల సంగీత సవ్యసాచిత్వానికి సుమహారం.
చిత్రం: భక్త జయదేవ 
S M1, GP, M1D, NS; / SNDPM2 PDPM RS


ఆలాపన:
సా...సస మా...గపా పమ(2)దాపమ దా మప, మపసా సానిరీ  .....

ఆలాపన (తాళబద్ధంగా చతస్రగతిలో) మపసస మపసస మపసనిదపమప 

మపసా..సనిరీనిదమపా పమనిద పమదప మదపమ గమరిస

నీ మధుమురళీగానలీల 

సనిరీనిద పమదా గారి గమపా, 

నీ మధుమురళీగానలీల 

సనిరిసనీద గమ గమనిద మగమగ గమపా

మనసులు చివురిడురా కృష్ణా.

సాసమగమ దనిమప నిససనిదపమగ సాదనిదమపా ..మపసనిదప మదమప గమరిసనిస

నీ మధు మురళీ గానలీల.

సనిరిసనీద గమ గమనిద మగమగ గమపా
వాద్యం:
పా దా ప మ పా

ఆ.... మపదామపా మపదని సనిదా మపదా నిసగమ

యమునా తటమున మోడులు మురిసి,యమునా తటమున,

మదామప సాససస దనిసరి నిసదప, మదమప సాససస

యమునా తటమున ...

మదామప సాససస....

ఆ.... దనిసరీనిదా (దనిసరీనిదా) దనిసరిదనిసరీనిదా గమపదనిసదప

పువులు పూచినవి గోపాలా

నీ మధుమురళీగానలీల, మనసులు చివురిడురా కృష్ణా!

నీ మధుమురళీగానలీల 

మపసస సససస నిరిసస నిరిసస నిససస నిరిరిరి నిససస నిరిరిరి

నిసస నిరిరి నిసస నిరిరి నిసదప మపనిస రిసదప
వాద్యం: మపనిస రిసదప

మపసనిదప మదపపప గమరిసనిస

ఆ..మపసనిదప మదపపప గమరిసనిస
వాద్యం:
మపనిసరీ...నిసగమపా...

ఆ.... 
(తీవ్రగతిలో సాగి అకారస్వరాలు తారపంచమంలో చేయు గమకగుంఫన ముక్తాయముద్ర ఘంటసాల స్వీయముద్ర)
(Ghantasala/Saluri/Jayadeva)(నీ మధు మురళీ)
          హమీర్ కల్యాణి షాడవ-సంపూర్ణ రాగం. ఏకధారగా నడువక, ఒకచోట నిలువక, నిరంతర నర్తనశీలమైన రాగమిది. ఆరోహణ - అవరోహణ స్వరాలను గుర్తించి పట్టుకోలేని స్వరాల భ్రమణగతి ఈ రాగ స్వభావము. నయంగా సాగుతూ, వయ్యారంగా వన్నెలను చిందిస్తూ, పట్టు దారాలపైన తేనెలు జారువాలినటుల నర్తించే హమీర్ కళ్యాణియొక్క సొగసు, ఘంటసాల గళంలో, నయగారాల స్వరాలతో ప్రారంభమై నయాగరా జలపాత గాంభీర్యంతో తుదముట్టే స్వరవర్షం ఒక శాశ్వతమైన గానశిల్పమై నిలిచింది.   
ఆరోహాణం: స మ(శు), గప, మ(ప్ర)ద, ని సా,  
అవరోహణం: సనిదపమ(ప్ర)గ, మ(శు) రి,స. 
మరొక విన్యాసం: సపమ2పదనిస / సనిదపమ2మ1గపమ1రిస.
          కర్ణాటక సంగీత పద్ధతిలోని హమీర్ కల్యాణి రాగస్వరూపమే హిందుస్తాని క్రమంలో "కేదార్" రాగము. అలనాటి సినిమా పాటలలో, ముఖ్యంగా పౌరాణిక చిత్రాలలో, ఈ రాగాన్ని ఖ్యాత సినీ సంగీత త్రిమూర్తులందరూ వాడుకొన్నారు.  భక్త జయదేవలో ఘంటసాలచే కేదారగానవిహారం చేయించిన సాలూరివారు, "శ్రీదేవిని నీదు దేవేరిని" అంటూ వేంకటేశ్వరుని సేవించిన వర"లక్ష్మి"చే, హమీర్ కల్యాణిని లాలించిన పెండ్యాల ఈ రాగానికి సశ్రావ్యంగా సమర్థంగా సంగతులను సమకూర్చారు. ఘంటసాల స్వరీకరించిన "రహస్యం" చిత్రంలోని "ఝణన, ఝణన ఝణ" ఈ రాగమే. అదే చిత్రంలో "సాధించనౌనా" పాటకు మాండ్ మరియు హమీర్ కళ్యాణి రెండురాగాల వరుసలనూ కుదిర్చి ఒక కొత్త బాణినే కట్టారు, మాస్టారు. 
"హమీర్" రాగమూ ఈ కోవకు చెందినదే. కేదార్ రాగంలో లేని శుద్ధగాంధార ప్రయోగమే "హమీర్ భిన్నత". రఫి "కోహినూర్" చిత్రానికై నౌషాద్ దర్శకత్వంలో పాడిన "మధు బన్ మె రాధికా నాచేరే" "హమీర్" రాగం. ఈ పాట ధాటినే "అందాల రాణివై ఆడుమా" అంటూ "శభాష్ రాజా" చిత్రంలో ఘంటసాల అనుసరించారు. 
హమీర్ కళ్యాణి రాగంలో ఘంటసాల గానామృతం
  అందాలరాణివై - ఘంటసాల, లీల (శభాష్ రాజా)
 మరికొన్ని మధురిమలు:         
నీ మధు మురళీ గాన లీల - భక్త జయదేవ
మందాకినీ సలిల (శ్లోకం) - స్వర్ణమంజరి
ఝణన ఝణన ఝణ నాదమె - స్వర్ణమంజరి
ప్రహ్లాదశ్చాస్మి దైత్యానామ్, యద్యద్విభూతి మత్సత్వం - భగవద్గీత


"కేదార్" కేదారనాథునికి అంకితమైన శివప్రియరాగమంటారు. కళ్యాణ్ థాట్ జన్యమైన ఈ రాగం సాయం సమయ గానయోగ్యం. ఆరోహాణం: S M1, GP, M1D, NS;  
అవరోహణం:  SNDPM2 PDPM1 RS.  
రెండు మధ్యమాలను పలుకే ఈ రాగమే కర్ణాటక పద్ధతిలో "హమీర్ కల్యాణి" (మేచ కల్యాణి జన్యం). రెండుమధ్యమాలను అద్భుతమైనరీతిలో కూర్చే నేర్పుఆరితేరిన విద్వాంసులకే చెల్లును. రెండు రాగాలకు ఒకే ఆరోహణ స్వరాలు. హమీర్ కళ్యాణి అవరోహణ మాత్రం కొద్దిగ మారుతుంది. (అవరొహణ:  SNDPM2G, M1R,S).  కర్ణాటక పద్ధతిలోనున్న "కేదార" రాగానికి, ప్రస్తుతం మనం పరిశీలిస్తున్న "కేదార్" రాగానికి ఏ సంబంధమూ లేదు. ఆరోహణంలో "మపదనిస" ప్రయోగమున్ననూ "పదనిస" ప్రయోగం  నిషిద్ధం. శాస్త్రీయ సంగీతంలో హమీర్ కల్యాణి రాగనిబద్ధమైన ముఖ్యమైన కృతులు: మానములేదా (త్యాగరాజు) , పరిమళ రంగనాథం (దీక్షితర్), వెంకటేశ విహార (సుబ్బరాయ శాస్త్రి), గాంగేయవసన (స్వాతి తిరునాళ్).
హమీర్ కళ్యాణి = కేదార్, హమీర్ రాగాలని విస్తారంగా, గాఢంగా వినడానికి వీలుగా ఈ క్రింది అంతర్జాల యిమిడికలను వాడగలరు.
(P.Susheela/MSV-VR/Karnan)  (హమీర్ కళ్యాణి)
(ustaad Bade Gulam Alikhan)  (కేదార్)
(Rajan Sajan Mishra)(కేదార్)
(Songs in Raag Kedar)
  (Lata in Mugal E Azam)
(Raag Hamir/Rafi/Kohinur)

 (హమ్ కొ మన్ కి శక్తి దేన - కేదార్ రాగం - వాణిజయరాం - చిత్రం: గుడ్డి)
మరో రాగంతో మళ్ళీ కలుద్దాం. 

విన్నపము

ఘంటసాల మాస్టారి పాటలు, పద్యాలు, శ్లోకాల సాహిత్యాన్ని సేకరించి అభిమానులందరికి అందించాలనే చిన్న తాపత్రయం ఈ 'ఘంటసాల" బ్లాగు ఉద్దేశం. ఏవైనా పొరపాట్లు దొర్లి వుంటే ఆయా పోస్టుల దిగువన గాని, లేదా ఇ-లేఖ ద్వారా గాని తెలియజేయగలరు. నా ఇ-లేఖ చిరునామా: suryvulimiri@gmail.com

మాస్టారు పాడిన నేరు చిత్రాలు

చి- అంతస్తులు -1965 చి-అందం కోసం పందెం-1971 చి-అగ్గి బరాటా-1966 చి-అత్తా ఒకింటి కోడలే-1958 చి-అనగాఅనగా ఒక రాజు (డబ్బింగ్)-1959 చి-అన్నపూర్ణ-1960 చి-అప్పుచేసి పప్పుకూడు-1959 చి-అమరశిల్పి జక్కన్న-1964 చి-అమాయకుడు-1968 చి-ఆడ పెత్తనం-1958 చి-ఆత్మగౌరవం-1966 చి-ఆనందనిలయం-1971 చి-ఆప్తమిత్రులు-1963 చి-ఆరాధన-1962 చి-ఆస్తిపరులు-1966 చి-ఆహుతి-1950 చి-ఇద్దరు పెళ్ళాలు-1954 చి-ఇద్దరు మిత్రులు-1961 చి-ఇద్దరు మిత్రులు-1962 చి-ఉమాసుందరి-1956 చి-ఉయ్యాల జంపాల-1965 చి-ఉషాపరిణయం-1961 చి-ఋష్యశృంగ-1961 చి-ఏకవీర-1969 చి-కనకదుర్గ పూజా మహిమ-1960 చి-కన్నకొడుకు-1973 చి-కన్యాశుల్కం-1955 చి-కలసివుంటే కలదుసుఖం-1961 చి-కాళహస్తి మహత్మ్యం-1954 చి-కీలుగుఱ్ఱం-1949 చి-కుంకుమ రేఖ-1960 చి-కులగౌరవం-1972 చి-కృష్ణ ప్రేమ-1961 చి-కృష్ణ లీలలు-1959 చి-కృష్ణప్రేమ-1961 చి-కోటీశ్వరుడు-1970 చి-గంగా గౌరీ సంవాదము-1958 చి-గాంధారి గర్వభంగం-1959 చి-గాలిమేడలు-1962 చి-గుండమ్మకథ-1962 చి-గుణసుందరి కథ-1949 చి-గులేబకావళి కథ-1962 చి-గృహప్రవేశము-1946 చి-గృహలక్ష్మి-1967 చి-చండీరాణి-1953 చి-చంద్రహారం-1954 చి-చంద్రహాస-1965 చి-చరణదాసి-1956 చి-చింతామణి-1956 చి-చిట్టి తమ్ముడు-1962 చి-చెంచు లక్ష్మి-1958 చి-జగదేకవీరుని కథ-1961 చి-జయం మనదే-1956 చి-జయభేరి-1959 చి-జయసింహ-1955 చి-జరిగిన కథ-1969 చి-జీవన తరంగాలు-1973 చి-జైజవాన్‌-1970 చి-టైగర్ రాముడు-1962 చి-టౌన్‌ బస్-1957 చి-డా.ఆనంద్-1966 చి-తలవంచని వీరుడు-1957 చి-తెనాలి రామకృష్ణ-1956 చి-తేనె మనసులు-1965 చి-తోడికోడళ్ళు-1957 చి-దశావతారములు-1962 చి-దీపావళి-1960 చి-దేవకన్య-1968 చి-దేవత-1965 చి-దేవదాసు-1953 చి-దేవాంతకుడు-1960 చి-దేశద్రోహులు-1964 చి-దొంగనోట్లు (డబ్బింగ్)-1964 చి-దొరికితే దొంగలు చి-ద్రోహి-1948 చి-ధర్మదాత-1970 చి-ధర్మాంగద-1949 చి-నమ్మినబంటు-1960 చి-నర్తనశాల-1963 చి-నలదమయంతి-1957 చి-నవగ్రహపూజా మహిమ-1964 చి-నిర్దోషి-1951 చి-నిర్దోషి-1967 చి-పరమానందయ్య శిష్యుల కథ-1966 చి-పరోపకారం-1953 చి-పల్నాటి యుద్ధం-1947 చి-పల్నాటి యుద్ధం-1966 చి-పల్లెటూరి పిల్ల-1950 చి-పల్లెటూరు-1952 చి-పవిత్ర బంధం-1971 చి-పవిత్ర హృదయాలు-1971 చి-పసుపు కుంకుమ-1955 చి-పాండవ వనవాసం-1965 చి-పాండురంగ మహత్మ్యం-1957 చి-పాతాళ భైరవి-1951 చి-పిచ్చి పుల్లయ్య-1953 చి-పిడుగు రాముడు-1966 చి-పూజాఫలం-1964 చి-పెండ్లి పిలుపు-1961 చి-పెద్ద మనుషులు-1954 చి-పెళ్ళి కాని పిల్లలు-1961 చి-పెళ్ళి చేసి చూడు-1952 చి-పెళ్ళి సందడి-1959 చి-పెళ్ళినాటి ప్రమాణాలు-1958 చి-పేదరాశి పెద్దమ్మ కథ-1968 చి-పొట్టి ప్లీడరు-1966 చి-ప్రపంచం-1950 చి-ప్రమీలార్జునీయం-1965 చి-ప్రాయశ్చిత్తం-1962 చి-ప్రియురాలు-1952 చి-ప్రేమ నగర్-1971 చి-ప్రేమ-1952 చి-బంగారు గాజులు-1968 చి-బండ రాముడు-1959 చి-బందిపోటు-1963 చి-బడి పంతులు-1972 చి-బభ్రువాహన-1964 చి-బలే బావ-1957 చి-బాలనాగమ్మ-1959 చి-బాలభారతం-1972 చి-బాలరాజు కథ-1970 చి-బాలరాజు-1948 చి-బాలసన్యాసమ్మ కథ-1956 చి-బావమరదళ్ళు-1961 చి-బికారి రాముడు-1961 చి-బొబ్బిలి యుద్ధం-1964 చి-బ్రతుకుతెరువు-1953 చి-భక్త అంబరీష-1959 చి-భక్త జయదేవ-1961 చి-భక్త తుకారాం-1973 చి-భక్త రఘునాథ్-1960 చి-భక్త రామదాసు-1964 చి-భక్త శబరి-1960 చి-భట్టి విక్రమార్క-1960 చి-భలే అమ్మాయిలు-1957 చి-భాగ్యదేవత-1959 చి-భాగ్యరేఖ-1957 చి-భాగ్యవంతులు (డబ్బింగ్)-1962 చి-భామా విజయం-1967 చి-భీమాంజనేయ యుద్ధం-1966 చి-భీష్మ-1962 చి-భూకైలాస్-1958 చి-భూలోకంలో యమలోకం-1966 చి-మంచి మనసుకు మంచి రోజులు-1958 చి-మంచిరోజులు వచ్చాయి-1972 చి-మదన మంజరి-1961 చి-మనదేశం-1949 చి-మనుషులు-మమతలు-1965 చి-మరపురాని కథ-1967 చి-మర్మయోగి-1964 చి-మల్లీశ్వరి-1951 చి-మహాకవి కాళిదాదు-1960 చి-మహామంత్రి తిమ్మరుసు-1962 చి-మాయాబజార్-1957 చి-మూగ మనసులు-1964 చి-మోహినీ భస్మాసుర-1966 చి-యశొద కృష్ణ-1975 చి-యోగి వేమన-1947 చి-రంగుల రాట్నం-1967 చి-రక్త సిందూరం-1967 చి-రక్షరేఖ-1949 చి-రణభేరి-1968 చి-రత్నగిరి రహస్యం (డబ్బింగ్)-1957 చి-రహస్యం-1967 చి-రాజ మకుటం-1960 చి-రాజకోట రహస్యం-1971 చి-రాజు పేద-1954 చి-రాము-1968 చి-రుణానుబంధం-1960 చి-రేణుకాదేవి మహాత్మ్యం-1960 చి-రోజులు మారాయి-1955 చి-లక్ష్మమ్మ-1950 చి-లక్ష్మీ కటాక్షం-1970 చి-లవకుశ-1963 చి-వదినగారి గాజులు-1955 చి-వరుడు కావాలి-1957 చి-వాగ్దానం-1961 చి-వారసత్వం-1964 చి-వాల్మీకి-1963 చి-విచిత్ర కుటుంబం-1969 చి-విచిత్ర కుటుంబం-1969. పా-పి.సుశీల తో చి-విజయం మనదే-1970 చి-వినాయక చవితి-1957 చి-విమల-1960 చి-విష్ణుమాయ-1963 చి-వీర కంకణం-1957 చి-వీరఖడ్గము-1958 చి-వీరాంజనేయ-1968 చి-వెలుగు నీడలు-1961 చి-శకుంతల-1966 చి-శభాష్ రాజా-1961 చి-శభాష్ రాముడు-1959 చి-శాంతి నివాసం-1960 చి-శోభ-1958 చి-శ్రీ గౌరీ మహత్మ్యం-1956 చి-శ్రీ వల్లీ కల్యాణం (డ)-1962 చి-శ్రీ వేంకటేశ్వర వైభవం-1971 చి-శ్రీ సత్యనారాయణ మహత్యం-1964 చి-శ్రీ సింహాచలక్షేత్ర మహిమ-1965 చి-శ్రీకాకుళ ఆంధ్రమహావిష్ణువు కథ-1966 చి-శ్రీకృష్ణ కుచేల-1961 చి-శ్రీకృష్ణ తులాభారం-1966 చి-శ్రీకృష్ణ పాండవీయం-1966 చి-శ్రీకృష్ణ విజయం-1971 చి-శ్రీకృష్ణమాయ-1958 చి-శ్రీకృష్ణార్జున యుద్ధం-1963 చి-శ్రీరామభక్త హనుమాన్ (డబ్బింగ్)-1958 చి-శ్రీవేంకటేశ్వర మహత్మ్యం-1960 చి-శ్రీవేంకటేశ్వర వైభవం-1971 చి-షావుకారు-1950 చి-సంతానం-1955 చి-సంపూర్ణ రామాయణం-1972 చి-సంసారం-1950 చి-సతీ అనసూయ-1957 చి-సతీ సక్కుబాయి-1965 చి-సతీ సులోచన-1961 చి-సత్య హరిశ్చంద్ర-1965 చి-సప్తస్వరాలు-1969 చి-సరస్వతీ శపథం-1967 చి-సర్వర్ సుందరం-1966 చి-సారంగధర-1957 చి-సాహసవీరుడు-1956 (డబ్బింగ్) చి-సీతారామ కల్యాణం-1961 చి-సుమంగళి-1965 చి-స్వప్న సుందరి-1950 చి-స్వర్గసీమ-1945 చి-స్వర్ణ మంజరి-1962 చి-హరిశ్చంద్ర-1956

సహగాయనీ గాయకులు

గా-ఎ.పి.కోమల తో (3) గా-ఎం.వి.రాజమ్మ తో (1) గా-ఎల్.ఆర్.ఈశ్వరి తో (1) గా-ఎస్.జానకి తో (4) గా-గానసరస్వతి తో (1) గా-గోపాలరత్నం తో (1) గా-ఘంటసాల (72) గా-ఘంటసాల-బృందం (3) గా-జమునారాణి తో (2) గా-జి.వరలక్ష్మి తో (1) గా-జిక్కీ తో (4) గా-జిక్కీ-బాలసరస్వతి తో (1) గా-జిక్కీతో (5) గా-పలువురి తో (1) గా-పి.కన్నాంబ తో (1) గా-పి.బి.శ్రీనివాస్ తో (3) గా-పి.భానుమతి తో (9) గా-పి.లీల తో (18) గా-పి.లీలతో (2) గా-పి.సుశీల తో (46) గా-పి.సుశీల-బృందంతో (2) గా-పిఠాపురం తో (1) గా-బాలసరస్వతి తో (3) గా-బృందం తో (35) గా-బృందంతో (1) గా-బెంగుళూరు లత తో (1) గా-బెజవాడ రాజరత్నం తో (2) గా-భానుమతి-పిఠాపురం తో (1) గా-మాధవపెద్ది తో (2) గా-రాధాజయలక్ష్మి తో (2) గా-రేణుక తో (1) గా-లతా మంగేష్కర్ తో (1) గా-వి.జె.వర్మతో (1) గా-వి.సరళ తో (2) గా-శరావతి తో (1) గా-శోభారాణితో (2) గా-శ్రీదేవి తో (1) గా-సరోజిని తో (1) గా-సి.కృష్ణవేణి తో (2) గా-సుందరమ్మ తో (1)

మాస్టారి పాటల సంగీత దర్శకులు

సం-అద్దేపల్లి సం-అశ్వత్థామ సం-అశ్వద్ధామ సం-ఆదినారాయణ రావు సం-ఆర్.గోవర్ధనం సం-ఆర్.సుదర్శనం-ఆర్.గోవర్ధనం సం-ఎం.రంగారావు సం-ఎల్.మల్లేశ్వరరావు సం-ఎస్.పి.కోదండపాణి సం-ఓగిరాల సం-ఓగిరాల-అద్దేపల్లి సం-ఓగిరాల-టి.వి.రాజు సం-గాలి పెంచల సం-ఘంటసాల సం-జె.వి.రాఘవులు సం-జోసెఫ్-విజయాకృష్ణమూర్తి సం-టి.ఎం.ఇబ్రహీం సం-టి.చలపతిరావు సం-టి.జి.లింగప్ప సం-టి.వి.రాజు సం-నాగయ్య-తదితరులు సం-పామర్తి సం-పామర్తి-సుధీర్ ఫడ్కే సం-పి.శ్రీనివాస్ సం-పెండ్యాల సం-బాలాంత్రపు సం-బి.శంకర్ సం-మణి-పూర్ణానంద సం-మల్లేశ్వరరావు సం-మాస్టర్ వేణు సం-ముగ్గురు దర్శకులు సం-రాజన్‌-నాగేంద్ర సం-రాజు-లింగప్ప సం-రామనాథన్‌ సం-విజయా కృష్ణమూర్తి సం-విశ్వనాథన్‌-రామ్మూర్తి సం-వై.రంగారావు సం-సర్దార్ మల్లిక్ - పామర్తి సం-సాలూరు సం-సాలూరు-గోపాలం సం-సుదర్శనం-గోవర్ధనం సం-సుబ్బయ్యనాయుడు సం-సుబ్బరామన్‌ సం-సుబ్బురామన్ సం-సుసర్ల సం-హనుమంతరావు సం-MSV-రామ్మూర్తి-పామర్తి

మాస్టారి పాటల రచయితలు

ర-0 ర-అనిశెట్టి ర-అనిసెట్టి ర-ఆత్రేయ ర-ఆదినారాయణ రావు ర-ఆరుద్ర ర-ఉషశ్రీ ర-ఎ.వేణుగోపాల్ ర-కాళిదాసు ర-కాళ్ళకూరి ర-కొసరాజు ర-గబ్బిట ర-గోపాలరాయ శర్మ ర-ఘంటసాల ర-జంపన ర-జయదేవకవి ర-జాషువా ర-జి.కృష్ణమూర్తి ర-తాండ్ర ర-తాపీ ధర్మారావు ర-తిక్కన ర-తిరుపతివెంకటకవులు ర-తోలేటి ర-దాశరథి ర-దాశరధి ర-దీక్షితార్ ర-దేవులపల్లి ర-నార్ల చిరంజీవి ర-పరశురామ్‌ ర-పాలగుమ్మి పద్మరాజు ర-పింగళి ర-బమ్మెర పోతన ర-బమ్మెఱ పోతన ర-బాలాంత్రపు ర-బైరాగి ర-భాగవతం ర-భావనారాయణ ర-భుజంగరాయ శర్మ ర-మల్లాది ర-ముద్దుకృష్ణ ర-రాజశ్రీ ర-రామదాసు ర-రావులపర్తి ర-రావూరి ర-వారణాసి ర-విజికె చారి ర-వీటూరి ర-వేణు ర-వేములపల్లి ర-శ్రీశ్రీ ర-సదాశివ బ్రహ్మం ర-సముద్రాల జూ. ర-సముద్రాల సీ. ర-సి.నా.రె. ర-సినారె ర-సుంకర-వాసిరెడ్డి ర-సుబ్బారావు రచన-దాశరధి రచన-దేవులపల్లి రచన-పానుగంటి రచన-పింగళి రచన-బలిజేపల్లి