19, జనవరి 2013, శనివారం

ఘంటసాల గానంలో హిందోళ రాగ వైభవం - ఆఖరి భాగం


ఘంటసాల తన సంగీతదర్శకత్వంలో చిత్ర కథా సన్నివేశాలకు, పాత్ర స్వభావాలకు అనుగుణంగా రాగాలను ఉచితరీతిగా సంయోజించినా, తనకు ప్రియమైన రాగాలు ఎలాగో ఒక విధంగా, నేపథ్యంలో, గీతాలలో, పద్య రూపాలలో వెలువించే తీరు గమనీయం. 

          లవకుశ చిత్రసంగీతంలో మాస్టారు చేసిన హిందోళరాగ ప్రయోగాలను ఈ వ్యాసం మొదటిభాగంలో గమనించాము. ఘంటసాల సంగీతదర్శకత్వం వహించిన అన్ని చిత్రాలలోనూ అలాంటి ప్రయోగాలు మనకి కనిపిస్తాయి.




  హిందోళ రాగాలాపన సంకలనం


"పరమానందయ్య శిష్యుల కథ" లో హిందోళ రాగం

          లవకుశ చిత్రం లాగే,  పరమానందయ్య శిష్యుల కథ చిత్రంలో రెండు పాటలు, ఒక శ్లోకం మాస్టారు హిందోళరాగంలో స్వరపరిచారు. అవి నాయిక పాడే శివకీర్తన "ఓ మహదేవ నీపదసేవ" మరియు నర్తకి-నాయిక పోటీపడి నర్తిస్తూ పాడిన "వనిత తనంతట తానే వలచిన ఇంత నిరాదరణ" మరియు కథానాయకుడు ఆలపించే శివస్తుతి "వందే శంభుముమాపతిం". "ఓ మహదేవ నీపదసేవ" పాటలో రాగభావం, స్వరసంచార సౌమ్యధార, ఇష్టదేవతా భావవిలీన స్థితిని ప్రతిబింబించే భక్తిరస ప్రతిపాదనకు తోడ్పడే విధంగా బాణీ కట్టారు ఘంటసాల మాస్టారు. ఈ పాటలో హిందోళరాగానికి ముందుగా మాస్టారు, తమకు ప్రియమైన మరొక ఔడవరాగం ఉదయరవిచంద్రికను జతచేశారు.

          "వనిత తనంతట తానే వలచిన ఇంత నిరాదరణ" ఎల్.విజయలక్ష్మి అభినయంచిన ఒక స్పర్ధాత్మకమైన నృత్యసందర్భ గీతానికి మాస్టారు చేసిన స్వరకల్పన వారి శాస్త్రీయంత్య సంగీత వైదుష్యానికి, స్వరలయవిన్యాస వైవిధ్యతా నిర్మాణ సామర్థ్యానికి తార్కాణం. ఈ పాటలో పి.లీల మరియు ఎ.పి.కోమలతో పలికించిన హిందోళరాగ స్వరాలు, ఎడుప్పుల బిగింపుతో, గమక వైవిధ్యముతో, కథాసన్నివేశంలో నందివర్ధన మహారాజు అంతఃపురంలో వుండాలా లేక బయటకు వచ్చి ప్రజలను ఆదుకోవాలా అన్న సంఘర్షణను అత్యద్భుతంగా ప్రతిబింబించారు. ముక్తాయంలోని త్రిశ్ర, పంచమ, మిశ్ర, చతురస్ర గతుల చిన్న కొలతల తాళవిన్యాస నిర్మాణంలో ఘంటసాల మాస్టారు చూపిన లయవిజ్ఞత మళ్ళీ మళ్ళీ వినాలనిపిస్తుంది. హిందోళ రాగంలో నాయకీభావప్రధాన శృంగార రసాన్ని, నిదురించిన పరిజ్ఞానాన్ని మేలుకొలుపే వీర, కరుణ రసాలను పండించిన తీరు ప్రశంసనీయం. నర్తకి విజయలక్ష్మి రెండున్నర నిమిషాల విరహ, శృంగార మనోహర భరతనృత్యభంగిమ వైవిధ్యాలొలికిస్తుండగా, మధ్యన ప్రవేశించి నాయకుని చిత్తాన్ని వెలిద్రిప్పే పోటీయేర్పడగా, దానిని నిరోధించి సంఘర్షణకు సంసిద్ధురాలైన రాజనర్తకి యొక్క వికర్షణ భావాన్ని, ఘంటసాల ఒక అద్బుతమైన తాళప్రక్రియలో ఇమిడిన ఈ హిందోళ స్వరబంధాన్ని కూర్చారు. "గసానీ దానిసా- దానీసా; నినీదా మాదనీ మాదానీ; సా,దా, నీ, మా, దా,గా-  సనిదమగసా; దనిస-దనిస-దనిస" మంచి బిగితోసాగే ఈ స్వరప్రస్తారము, దనిసా అనే పకడ్‍ పునరావర్తనంతో. "నీవు నాకు సాటికాదుపో" అనే విధంగా హస్తమును బయటకు మూడుసార్లు తిప్పే విధానము హిందోళరాగంలో విరహభావమూ దాన్ని వెనుకకు మళ్ళించే మేలుకొలుపులు ఘాతరూపంలో అప్పళించే వీరమూ, ఆ ప్రతిబంధాన్ని ఎదురించే క్రోధభావాన్ని దనిస-దనిస-దనిస స్వరావర్తనతో కోమలస్వరాలలోనూ కోపాలభావాలను చూపడం ఆయన ప్రతిభకే చెల్లు.

హిందోళరాగప్రియమైన నారద సంగీతం
          దీపావళి, సతిఅనసూయ చిత్రాలలో నారదపాత్రలకు బాణీకట్టి పాడిన పాటలకు అతి సున్నితమైన, సరళమైన స్వరాలనే సమకూర్చడం సమంజసమే. దీపావళి చిత్రంలో ఆయనే స్వరబరచి పాడిన "కరుణాచూడవయా" భక్తిరసాన్ని వెల్లడిస్తే, అదే బాణీలో పాడిన "అలుకా మానవయా" భయమూ, హాస్యమూ సమ్మిశ్రమై ఆ పాటలలో రసవత్తరమైన హిందోళరాగం మనకు వినిపిస్తుంది. "మమసా గామమమ (కరుణాచూడవయా) అంటూ ప్రారంభమై. నరకుని కోపాన్ని తగ్గించడానికి వినోదభరితంగా స్వరాల్ని జల్లించడం ఒక త్రిశ్రగతి నర్తనానికి తోడుగా ఉంటుంది.  దదని-మమద-గగమ-గమగ-సా  అలుకా మానవయా అన్నప్పుడు ఈ స్వరాలు త్రిశ్ర గతిలో మధ్యమకాలంలో ఉన్నాయి. సానిద నీదమగా, నీదమ దా మగసా, సా సానీదామాగా సా - అలుకా మానవయా అన్న త్రిశ్రగతి స్వరప్రస్తారం మూడవకాలంలో నడుస్తుంది. తరువాత తీవ్రగతి స్వరాలలో, గమదనిసా నిదనీదమగా, సగమదనీ దమదామగసా, ఇక్కడ గమదనిసా, సగమదనీ స్వరాలు నాలుగవకాలంలో అంటే ఒక దెబ్బకు ఆరు అక్షరకాల ప్రమాణంలో ఉంటాయి.  సంగీతవైదుష్యంతో పాటు హాస్య, నాట్య, లయ వైవిధ్యాలు ఇందులో మిళితమైనాయి. దీపావళి చిత్రంలోనె "సరియా నాతో సమరాన నిలువగలడా"అంటూ సత్యభామ పాడే పాటను పి.లీల గళంలో హిందోళరాగంలోనే పండించారు మాస్టారు. దనిసమగా (సరియా) సగమనిదా (నాతో) దనిసగమగసాస (సమరాన) అన్న గమకప్రయోగాలకు సంభ్రమభావాన్ని ముడివేసి, దాటు-అవరోహణ వరసలను కలిపి కల్పించడంతో ఆ పాటలో సమరోత్సాహ భావాలు కలిగింది.
ుణా: ియో

          "కృష్ణప్రేమ" చిత్రంలోని నారదగానం "మోహనరూపా గోపాల, హాతీతము నీలీల" మరొక అద్బుతమైన కృతి. "అవనిభారము అమితము కాగా" అన్న భాగంలోని ఆలాపన వినితీరవలసిన రసఖండిక.  అలాగే "మంచితరుణమురా! నారద మించిన దొరకదురా!" (శ్రీ సత్యనారాయణ మహాత్మ్యం) అనే నారదగానం హిందోళమేయైననూ విభిన్నమైనదే. కలహబీజాప్తమైన ఉత్సాహనికి సరియైన భావాలొలికించే బాణీలో పాట సాగుతుంది.

"రహస్యం" చిత్రంలో హిందోళరాగం

          రహస్యం చిత్రం, ఘంటసాల స్వరపరచిన మహోన్నత సంగీతకావ్యం. తనకు ప్రియమైన హిందోళరాగంలో ఆ చిత్రంలోని మొదటి శ్లోకాన్ని ఆలపించారు. ఈ చిత్రంలో ఒకపాట -'ఇదియే దేవరహస్యం' మరియు మూడు పద్యాలకు -'శ్రీవిద్యాం జగతాం ధాత్ర్రీం', "ఏనొక రాజచంద్రుడ', 'ముక్తావిద్రుమ' - హిందోళరాగం కూర్చారు. సుశీల, లీల పాడిన ఇదియే దేవరహస్యం ఎక్కువగా వినిపించే పంచమంతో ఇది హిందోళరాగమా అనుకొన్నా, అతి విభిన్నశైలిలో మలచిన ఈ పాట హిందోళ రాగాధారితమైనదే. ససదా నీదగ దమమా (ఇదియే దేవరహ్యసం) అనే సంకీర్ణగమక విన్యాసంలోని అపురూపమైన  "నీదగ" ప్రయోగంతో పాట విలక్షణంగా వినిపిస్తుంది.


హిందోళరాగంలో  శృంగార గీతాలు

          "మంచిమనసులు" చిత్రానికి కె.విమహాదేవన్‍ స్వరబరచగా సుశీలతో మాస్టారు పాడిన పాట "నన్ను వదలినీవు పోలేవులే" అతిమనోహరమైన స్వరసంయోజనలతో హిందోళ రాగాన్ని ఒక యుగళగీతానికి ఎలావాడుకొన్నారో తెలుస్తుంది. ెండ్య స్వరపరచి పాడిన ప్రమీలార్జునీయం చిత్రంలోని "అతి ధీరవేగాని అపురూప రమణివే జాగ్రతా జాగ్రతా" హిందోళ సుమధురగీతమై నిలబడింది. "కలనైనా నీ తలపే" (లీల: శాంతినివాసం), "నేనె రాధనోయి" (భానుమతి: అంతామనమంచికే), "పగలే వెన్నెలా" (జానకి: పూజాఫలం), "పిలువకురా" (సుశీల: సువర్ణసుందరి), "రాజశేఖరా నీపై" (ఘంటసాల-జిక్కీ: అనార్కలి), "మనసేవికసించెరా"  (సుశీల: అమరశిల్పి జక్కన్న), "నీలేతగులాబి పెదవులతో" (ఘంటసాల: మాయింటిదేవత), "జీవనమే ఈ నవజీవనమే హాయిలే" (ఘంటసాల-భానుమతి: నలదమయంతి) మొదలైనవి మరువలేని మధురగీతాలే.


హిందోళరాగంలో పద్యాలు

          ఇక పద్యగానంలో మాస్టారు ఎన్నో శ్లోకాలను, పద్యాలను హిందోళరాగంలో సందర్భయుక్తంగా రసవత్తరంగా ఆలపించారు. తన స్వంత చిత్రం "సొంతవూరు" లో ఆయనే బాణీకట్టి పాడిన అతిమనోహర ప్రకృతి వర్ణన భావాలొలికించే "స్వాగతంబోయి" సీసపద్యంలో హిందోళరాగ స్వరమధురిమ గంగాతరంగ నాట్యానందభావాన్ని స్ఫురిస్తుంది. అలాగే  "పాదుకాపట్టాభిషేకము" చిత్రంలోని ప్రారంభిక వాల్మీకి స్తుతియించిన కందపద్యం "రామయను దివ్యనామము" నిండుభక్తితో ఎదలో మెదలే హిందోళానుసంధానం. "శ్రీకృష్ణాంజనేయ యుద్ధం" చిత్రంలోని "ఏదేవిసౌందర్య", "శాంతినివాసం"లోని "లావొక్కింతయులేదు". "జయసింహ" చిత్రంలోని స్వాప్నిక దృశ్యమైన సుభద్రార్జున ఇతివృత్తంలో "కృతక యతికి పరిచర్యు", "దేవాంతకుడు" చిత్రంలోని "ఇటుప్రక్క సూర్యుడే అటుప్రక్క ఉదయించి" మరియు "భూభువర్లోకాలపురమునందున నిన్ను".  "కంచుకోట" చిత్రంలో మత్తులో ఆలపించె "ఎచటనోగల స్వర్గమ్మునిచట ద్రించి".  "రాజకోట రహస్యం" చిత్రంలోని పద్యం "కామాంధకార కీకారణ్యమున జిక్కి". "భీష్మ" చిత్రంలోని "ఆదిపన్నగ శయనా", "శ్రీకృష్ణావతారం" చిత్రంలోని ఉద్యోగపర్వ సందర్భాన పాడిన చంపకమాల "అలుగుటయే యెరుంగని మహామహితాత్ముడజాతశత్రుడే అలిగిననాడు". "శ్రీకృష్ణపాండవీయం" చిత్రంలోని రుక్మిణీకల్యాణ ఘట్టంలో ఆలపించిన బమ్మెఱపోతన ప్రణీత, భాగవతాంతర్గత మత్తేభ వీక్రీడితం, "కనియెన్‍ రుక్మిణిచంద్రమండలముఖున్" అనేది శ్రీకృష్ణ రూపాతిశయముల అంగోపాంగ వర్ణనాత్మక దృశ్యానికి శాంతమధుర స్వరవ్యాఖ్యానం.

          అలాగే స్వరబ్రహ్మ సుసర్ల  స్వరపరచిన "నర్తనశాల" చిత్రంలో ఊర్వశీప్రలోభనకు లొంగక, తన సౌశీల్యాన్ని ప్రకటించిన అర్జునుడు, ఏకారణంగా ద్రౌపదికి ఐదుగురు భర్తలు కలిగెరో వివరించే "ఆడితప్పనిమాయమ్మ అభిమతాన", గోగ్రహణ సందర్భంలో దుర్యోధనుని మందలించి పాడిన ఆంధ్రమహాభారతాంతర్గత సీసపద్యరత్నం "ఏనుంగునెక్కి పెక్కేనుంగుల" హిందోళరాగంలో పద్యాలాపనచేసే విధానానికి మరికొన్ని దృష్టాంతాలు.

          ఇంచుమించుగా మాస్టారు స్వర సారధ్యం  చేపట్టిన అన్ని చిత్రాల్లోను హిందోళరాగ ఏదో ఒక రూపంలో గోచరిస్తుంది. "పాదుకాపట్టాభిషేకం" లోని ప్రథమ శ్లోకం "రామయను దివ్యనామము", "శ్రీ సత్యనారాయణ మహాత్మ్యం" లోని "జయజయ శ్రీమన్నారాయణా" అన్న రాగమాలికాభాగం "దానమడిగి మూడగులనేల బలిదానవునణచిన వామనావతార", అలాగే, "వాల్మీకి" చిత్రంలోని "శ్రీరామాయణ కావ్యకథా" (రావణరాఘవ సమరములోన చావడు రావణుడెంతటికైన), "రహస్యం" చిత్రంలోని గిరిజాకల్యాణం రాగమాలికలలో "సామజసాగమ సాకార", "పాండవనవాసము" చిత్రంలో భీమాంజనేయులు కలసిన సన్నివేశంలో భీముడు ఆంజనేయుని హృదయుమున శ్రీరాముని గాంచినంత పాడిన శ్లోకం "శ్రీరామచంద్రం శ్రితపారిజాతం" ఇవన్నీ హిందోళ సందోహమే.

నాట్య సన్నివేశాలలో హిందోళరాగం

          "గుండమ్మ కథ" చిత్రంలో ఎల్.విజయలక్ష్మి నృత్యానికి మాస్టారు సృజించిన వాద్యసంగీతంలో మాల్కోన్స్ ఛాయ చక్కగా వినిపిస్తుంది. అంతే ుం్మ ి్రలో ్లు (ి్స్) డేనేథ్యలో ిిింిాయిద్య  ిందోమే.
  గుండమ్మ కథ టైటిల్ మ్యూజిక్ 
బహుశా ఆయనకు బడేగులాం ఆలీఖాన్ సాహచర్యం ఆరోజులదేనేమో. "పరమానందయ్య శిష్యులకథ" లోని హిందోళరాగాధారిత నృత్యసన్నివేశాన్ని ఇదివరకే చెప్పుకొన్నాం. పెండ్యాల స్వరసారథ్యంలో "మహామంత్రి తిమ్మరుసు" చిత్రంలోని నృత్యసన్నివేశానికి పి. లీలతో పాడిన గీతం "జయవాణీ చరణకమలసన్నిధిమన సాధన" అతి రసవంతమైన సన్నివేశానికి హిందోళం వన్నెతెచ్చింది. గమమససా (జయవాణీ) దనిదమమమ (చరణకమల) గమగసనిద (సన్నిధిమన) గమగమా (సాధనా).  "సస గగ మమ గమ దాపదామమాగస పప దద నిని దద మామగాసమాగస" అనే స్వరాలలో పంచమస్వరం కలిపి నాగిన్ బాణీని ఎల్.విజయలక్ష్మి నాట్యానికి కలిపి వినూతనత్వం సాధించారు పెండ్యాల. ఘంటసాల మాస్టారు పాటమధ్యలో విశేష గమకప్రయోగాలతో త్రిస్ధాయిలో వినిపించిన ఆలాపన ఖండిక రాగసారాన్ని పట్టిచూపింది.

ఇలా ఎన్ని పాటలను ఉదహరించినా అది వొక పట్టిక ఔతుందే తప్ప, ఆ రసపట్టు పట్టడానికి పాటలను వినితీరాల్సిందే. లభ్యమైన కొన్ని హిందోళ మధురిమలను ఇక్కడ మీరు వినగలరు. మరొక ఘంటసాల ప్రియరాగ స్వరసంస్మరణంతో మళ్ళీ కలుద్దాం.
 
 ిందోళం లో ్లోం: లక్ష్మీపతే నిగమ
ి్ర: శ్రీవేంకటేశ్వర మహాత్మ్యం
 
 ్ష్మతే ి ్ష్య ిస్వ ి దో ిహి బోాయిన్‌
త్యి ్ధదేవ్రీవేంటేశ దేహి ావమ్‌  

           ఓం నమో వేంకటేశాయ!

 
(ఈ వ్యాసరచనకు మూలస్ఫూర్తి మరియు ప్రేరణ శతావధాని డా. ఆర్. గణేశ్ గారు. ఆయన తమ కావ్యశాస్త్ర, అవధాన, యక్షగాన, నాట్య, సాహిత్య, శిల్పాది వివిధ క్షేత్రాలలో కర్ణాటకదేశంలో సుప్రసిద్ధులు. ఘంటసాల గళమన్నా, సంగీతమన్నా ఆయనకి తీవ్రమైన ప్రేమానుభూతి. ఘంటసాల గురించి ఆయన తమ "రాగానురాగ" అనే సంగీత-సాహిత్య సమన్వయ కార్యక్రమంలో ముచ్చటిస్తూ ఉంటారు. ఆయన కోరిక మేరకు ఈ సుదీర్ఘ వ్యాసలేఖనం సమకూర్చడమైనదిగాన ఇది వారికి మా స్నేహాంజలి).

(వ్యలో అం్గ భ్య ద్యు, ిిం్పు. ిం.)

విన్నపము

ఘంటసాల మాస్టారి పాటలు, పద్యాలు, శ్లోకాల సాహిత్యాన్ని సేకరించి అభిమానులందరికి అందించాలనే చిన్న తాపత్రయం ఈ 'ఘంటసాల" బ్లాగు ఉద్దేశం. ఏవైనా పొరపాట్లు దొర్లి వుంటే ఆయా పోస్టుల దిగువన గాని, లేదా ఇ-లేఖ ద్వారా గాని తెలియజేయగలరు. నా ఇ-లేఖ చిరునామా: suryvulimiri@gmail.com

మాస్టారు పాడిన నేరు చిత్రాలు

చి- అంతస్తులు -1965 చి-అందం కోసం పందెం-1971 చి-అగ్గి బరాటా-1966 చి-అత్తా ఒకింటి కోడలే-1958 చి-అనగాఅనగా ఒక రాజు (డబ్బింగ్)-1959 చి-అన్నపూర్ణ-1960 చి-అప్పుచేసి పప్పుకూడు-1959 చి-అమరశిల్పి జక్కన్న-1964 చి-అమాయకుడు-1968 చి-ఆడ పెత్తనం-1958 చి-ఆత్మగౌరవం-1966 చి-ఆనందనిలయం-1971 చి-ఆప్తమిత్రులు-1963 చి-ఆరాధన-1962 చి-ఆస్తిపరులు-1966 చి-ఆహుతి-1950 చి-ఇద్దరు పెళ్ళాలు-1954 చి-ఇద్దరు మిత్రులు-1961 చి-ఇద్దరు మిత్రులు-1962 చి-ఉమాసుందరి-1956 చి-ఉయ్యాల జంపాల-1965 చి-ఉషాపరిణయం-1961 చి-ఋష్యశృంగ-1961 చి-ఏకవీర-1969 చి-కనకదుర్గ పూజా మహిమ-1960 చి-కన్నకొడుకు-1973 చి-కన్యాశుల్కం-1955 చి-కలసివుంటే కలదుసుఖం-1961 చి-కాళహస్తి మహత్మ్యం-1954 చి-కీలుగుఱ్ఱం-1949 చి-కుంకుమ రేఖ-1960 చి-కులగౌరవం-1972 చి-కృష్ణ ప్రేమ-1961 చి-కృష్ణ లీలలు-1959 చి-కృష్ణప్రేమ-1961 చి-కోటీశ్వరుడు-1970 చి-గంగా గౌరీ సంవాదము-1958 చి-గాంధారి గర్వభంగం-1959 చి-గాలిమేడలు-1962 చి-గుండమ్మకథ-1962 చి-గుణసుందరి కథ-1949 చి-గులేబకావళి కథ-1962 చి-గృహప్రవేశము-1946 చి-గృహలక్ష్మి-1967 చి-చండీరాణి-1953 చి-చంద్రహారం-1954 చి-చంద్రహాస-1965 చి-చరణదాసి-1956 చి-చింతామణి-1956 చి-చిట్టి తమ్ముడు-1962 చి-చెంచు లక్ష్మి-1958 చి-జగదేకవీరుని కథ-1961 చి-జయం మనదే-1956 చి-జయభేరి-1959 చి-జయసింహ-1955 చి-జరిగిన కథ-1969 చి-జీవన తరంగాలు-1973 చి-జైజవాన్‌-1970 చి-టైగర్ రాముడు-1962 చి-టౌన్‌ బస్-1957 చి-డా.ఆనంద్-1966 చి-తలవంచని వీరుడు-1957 చి-తెనాలి రామకృష్ణ-1956 చి-తేనె మనసులు-1965 చి-తోడికోడళ్ళు-1957 చి-దశావతారములు-1962 చి-దీపావళి-1960 చి-దేవకన్య-1968 చి-దేవత-1965 చి-దేవదాసు-1953 చి-దేవాంతకుడు-1960 చి-దేశద్రోహులు-1964 చి-దొంగనోట్లు (డబ్బింగ్)-1964 చి-దొరికితే దొంగలు చి-ద్రోహి-1948 చి-ధర్మదాత-1970 చి-ధర్మాంగద-1949 చి-నమ్మినబంటు-1960 చి-నర్తనశాల-1963 చి-నలదమయంతి-1957 చి-నవగ్రహపూజా మహిమ-1964 చి-నిర్దోషి-1951 చి-నిర్దోషి-1967 చి-పరమానందయ్య శిష్యుల కథ-1966 చి-పరోపకారం-1953 చి-పల్నాటి యుద్ధం-1947 చి-పల్నాటి యుద్ధం-1966 చి-పల్లెటూరి పిల్ల-1950 చి-పల్లెటూరు-1952 చి-పవిత్ర బంధం-1971 చి-పవిత్ర హృదయాలు-1971 చి-పసుపు కుంకుమ-1955 చి-పాండవ వనవాసం-1965 చి-పాండురంగ మహత్మ్యం-1957 చి-పాతాళ భైరవి-1951 చి-పిచ్చి పుల్లయ్య-1953 చి-పిడుగు రాముడు-1966 చి-పూజాఫలం-1964 చి-పెండ్లి పిలుపు-1961 చి-పెద్ద మనుషులు-1954 చి-పెళ్ళి కాని పిల్లలు-1961 చి-పెళ్ళి చేసి చూడు-1952 చి-పెళ్ళి సందడి-1959 చి-పెళ్ళినాటి ప్రమాణాలు-1958 చి-పేదరాశి పెద్దమ్మ కథ-1968 చి-పొట్టి ప్లీడరు-1966 చి-ప్రపంచం-1950 చి-ప్రమీలార్జునీయం-1965 చి-ప్రాయశ్చిత్తం-1962 చి-ప్రియురాలు-1952 చి-ప్రేమ నగర్-1971 చి-ప్రేమ-1952 చి-బంగారు గాజులు-1968 చి-బండ రాముడు-1959 చి-బందిపోటు-1963 చి-బడి పంతులు-1972 చి-బభ్రువాహన-1964 చి-బలే బావ-1957 చి-బాలనాగమ్మ-1959 చి-బాలభారతం-1972 చి-బాలరాజు కథ-1970 చి-బాలరాజు-1948 చి-బాలసన్యాసమ్మ కథ-1956 చి-బావమరదళ్ళు-1961 చి-బికారి రాముడు-1961 చి-బొబ్బిలి యుద్ధం-1964 చి-బ్రతుకుతెరువు-1953 చి-భక్త అంబరీష-1959 చి-భక్త జయదేవ-1961 చి-భక్త తుకారాం-1973 చి-భక్త రఘునాథ్-1960 చి-భక్త రామదాసు-1964 చి-భక్త శబరి-1960 చి-భట్టి విక్రమార్క-1960 చి-భలే అమ్మాయిలు-1957 చి-భాగ్యదేవత-1959 చి-భాగ్యరేఖ-1957 చి-భాగ్యవంతులు (డబ్బింగ్)-1962 చి-భామా విజయం-1967 చి-భీమాంజనేయ యుద్ధం-1966 చి-భీష్మ-1962 చి-భూకైలాస్-1958 చి-భూలోకంలో యమలోకం-1966 చి-మంచి మనసుకు మంచి రోజులు-1958 చి-మంచిరోజులు వచ్చాయి-1972 చి-మదన మంజరి-1961 చి-మనదేశం-1949 చి-మనుషులు-మమతలు-1965 చి-మరపురాని కథ-1967 చి-మర్మయోగి-1964 చి-మల్లీశ్వరి-1951 చి-మహాకవి కాళిదాదు-1960 చి-మహామంత్రి తిమ్మరుసు-1962 చి-మాయాబజార్-1957 చి-మూగ మనసులు-1964 చి-మోహినీ భస్మాసుర-1966 చి-యశొద కృష్ణ-1975 చి-యోగి వేమన-1947 చి-రంగుల రాట్నం-1967 చి-రక్త సిందూరం-1967 చి-రక్షరేఖ-1949 చి-రణభేరి-1968 చి-రత్నగిరి రహస్యం (డబ్బింగ్)-1957 చి-రహస్యం-1967 చి-రాజ మకుటం-1960 చి-రాజకోట రహస్యం-1971 చి-రాజు పేద-1954 చి-రాము-1968 చి-రుణానుబంధం-1960 చి-రేణుకాదేవి మహాత్మ్యం-1960 చి-రోజులు మారాయి-1955 చి-లక్ష్మమ్మ-1950 చి-లక్ష్మీ కటాక్షం-1970 చి-లవకుశ-1963 చి-వదినగారి గాజులు-1955 చి-వరుడు కావాలి-1957 చి-వాగ్దానం-1961 చి-వారసత్వం-1964 చి-వాల్మీకి-1963 చి-విచిత్ర కుటుంబం-1969 చి-విచిత్ర కుటుంబం-1969. పా-పి.సుశీల తో చి-విజయం మనదే-1970 చి-వినాయక చవితి-1957 చి-విమల-1960 చి-విష్ణుమాయ-1963 చి-వీర కంకణం-1957 చి-వీరఖడ్గము-1958 చి-వీరాంజనేయ-1968 చి-వెలుగు నీడలు-1961 చి-శకుంతల-1966 చి-శభాష్ రాజా-1961 చి-శభాష్ రాముడు-1959 చి-శాంతి నివాసం-1960 చి-శోభ-1958 చి-శ్రీ గౌరీ మహత్మ్యం-1956 చి-శ్రీ వల్లీ కల్యాణం (డ)-1962 చి-శ్రీ వేంకటేశ్వర వైభవం-1971 చి-శ్రీ సత్యనారాయణ మహత్యం-1964 చి-శ్రీ సింహాచలక్షేత్ర మహిమ-1965 చి-శ్రీకాకుళ ఆంధ్రమహావిష్ణువు కథ-1966 చి-శ్రీకృష్ణ కుచేల-1961 చి-శ్రీకృష్ణ తులాభారం-1966 చి-శ్రీకృష్ణ పాండవీయం-1966 చి-శ్రీకృష్ణ విజయం-1971 చి-శ్రీకృష్ణమాయ-1958 చి-శ్రీకృష్ణార్జున యుద్ధం-1963 చి-శ్రీరామభక్త హనుమాన్ (డబ్బింగ్)-1958 చి-శ్రీవేంకటేశ్వర మహత్మ్యం-1960 చి-శ్రీవేంకటేశ్వర వైభవం-1971 చి-షావుకారు-1950 చి-సంతానం-1955 చి-సంపూర్ణ రామాయణం-1972 చి-సంసారం-1950 చి-సతీ అనసూయ-1957 చి-సతీ సక్కుబాయి-1965 చి-సతీ సులోచన-1961 చి-సత్య హరిశ్చంద్ర-1965 చి-సప్తస్వరాలు-1969 చి-సరస్వతీ శపథం-1967 చి-సర్వర్ సుందరం-1966 చి-సారంగధర-1957 చి-సాహసవీరుడు-1956 (డబ్బింగ్) చి-సీతారామ కల్యాణం-1961 చి-సుమంగళి-1965 చి-స్వప్న సుందరి-1950 చి-స్వర్గసీమ-1945 చి-స్వర్ణ మంజరి-1962 చి-హరిశ్చంద్ర-1956

సహగాయనీ గాయకులు

గా-ఎ.పి.కోమల తో (3) గా-ఎం.వి.రాజమ్మ తో (1) గా-ఎల్.ఆర్.ఈశ్వరి తో (1) గా-ఎస్.జానకి తో (4) గా-గానసరస్వతి తో (1) గా-గోపాలరత్నం తో (1) గా-ఘంటసాల (72) గా-ఘంటసాల-బృందం (3) గా-జమునారాణి తో (2) గా-జి.వరలక్ష్మి తో (1) గా-జిక్కీ తో (4) గా-జిక్కీ-బాలసరస్వతి తో (1) గా-జిక్కీతో (5) గా-పలువురి తో (1) గా-పి.కన్నాంబ తో (1) గా-పి.బి.శ్రీనివాస్ తో (3) గా-పి.భానుమతి తో (9) గా-పి.లీల తో (18) గా-పి.లీలతో (2) గా-పి.సుశీల తో (46) గా-పి.సుశీల-బృందంతో (2) గా-పిఠాపురం తో (1) గా-బాలసరస్వతి తో (3) గా-బృందం తో (35) గా-బృందంతో (1) గా-బెంగుళూరు లత తో (1) గా-బెజవాడ రాజరత్నం తో (2) గా-భానుమతి-పిఠాపురం తో (1) గా-మాధవపెద్ది తో (2) గా-రాధాజయలక్ష్మి తో (2) గా-రేణుక తో (1) గా-లతా మంగేష్కర్ తో (1) గా-వి.జె.వర్మతో (1) గా-వి.సరళ తో (2) గా-శరావతి తో (1) గా-శోభారాణితో (2) గా-శ్రీదేవి తో (1) గా-సరోజిని తో (1) గా-సి.కృష్ణవేణి తో (2) గా-సుందరమ్మ తో (1)

మాస్టారి పాటల సంగీత దర్శకులు

సం-అద్దేపల్లి సం-అశ్వత్థామ సం-అశ్వద్ధామ సం-ఆదినారాయణ రావు సం-ఆర్.గోవర్ధనం సం-ఆర్.సుదర్శనం-ఆర్.గోవర్ధనం సం-ఎం.రంగారావు సం-ఎల్.మల్లేశ్వరరావు సం-ఎస్.పి.కోదండపాణి సం-ఓగిరాల సం-ఓగిరాల-అద్దేపల్లి సం-ఓగిరాల-టి.వి.రాజు సం-గాలి పెంచల సం-ఘంటసాల సం-జె.వి.రాఘవులు సం-జోసెఫ్-విజయాకృష్ణమూర్తి సం-టి.ఎం.ఇబ్రహీం సం-టి.చలపతిరావు సం-టి.జి.లింగప్ప సం-టి.వి.రాజు సం-నాగయ్య-తదితరులు సం-పామర్తి సం-పామర్తి-సుధీర్ ఫడ్కే సం-పి.శ్రీనివాస్ సం-పెండ్యాల సం-బాలాంత్రపు సం-బి.శంకర్ సం-మణి-పూర్ణానంద సం-మల్లేశ్వరరావు సం-మాస్టర్ వేణు సం-ముగ్గురు దర్శకులు సం-రాజన్‌-నాగేంద్ర సం-రాజు-లింగప్ప సం-రామనాథన్‌ సం-విజయా కృష్ణమూర్తి సం-విశ్వనాథన్‌-రామ్మూర్తి సం-వై.రంగారావు సం-సర్దార్ మల్లిక్ - పామర్తి సం-సాలూరు సం-సాలూరు-గోపాలం సం-సుదర్శనం-గోవర్ధనం సం-సుబ్బయ్యనాయుడు సం-సుబ్బరామన్‌ సం-సుబ్బురామన్ సం-సుసర్ల సం-హనుమంతరావు సం-MSV-రామ్మూర్తి-పామర్తి

మాస్టారి పాటల రచయితలు

ర-0 ర-అనిశెట్టి ర-అనిసెట్టి ర-ఆత్రేయ ర-ఆదినారాయణ రావు ర-ఆరుద్ర ర-ఉషశ్రీ ర-ఎ.వేణుగోపాల్ ర-కాళిదాసు ర-కాళ్ళకూరి ర-కొసరాజు ర-గబ్బిట ర-గోపాలరాయ శర్మ ర-ఘంటసాల ర-జంపన ర-జయదేవకవి ర-జాషువా ర-జి.కృష్ణమూర్తి ర-తాండ్ర ర-తాపీ ధర్మారావు ర-తిక్కన ర-తిరుపతివెంకటకవులు ర-తోలేటి ర-దాశరథి ర-దాశరధి ర-దీక్షితార్ ర-దేవులపల్లి ర-నార్ల చిరంజీవి ర-పరశురామ్‌ ర-పాలగుమ్మి పద్మరాజు ర-పింగళి ర-బమ్మెర పోతన ర-బమ్మెఱ పోతన ర-బాలాంత్రపు ర-బైరాగి ర-భాగవతం ర-భావనారాయణ ర-భుజంగరాయ శర్మ ర-మల్లాది ర-ముద్దుకృష్ణ ర-రాజశ్రీ ర-రామదాసు ర-రావులపర్తి ర-రావూరి ర-వారణాసి ర-విజికె చారి ర-వీటూరి ర-వేణు ర-వేములపల్లి ర-శ్రీశ్రీ ర-సదాశివ బ్రహ్మం ర-సముద్రాల జూ. ర-సముద్రాల సీ. ర-సి.నా.రె. ర-సినారె ర-సుంకర-వాసిరెడ్డి ర-సుబ్బారావు రచన-దాశరధి రచన-దేవులపల్లి రచన-పానుగంటి రచన-పింగళి రచన-బలిజేపల్లి