15, సెప్టెంబర్ 2012, శనివారం

బేహాగ్ రాగం లో మాస్టారు గానం చేసిన 'నీల గగన ఘన శ్యామా' - చెంచు లక్ష్మి నుండి

లోకపాలకుడైన శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క గణనీయమైన దశావతారములలో నరమృగ శరీరుడైన నరసింహావతారం నాలుగవది. 'ప్రహ్లాద చరిత్ర'నూ మరియు చెంచుజాతికి చెందిన శిఖనాయకుడు విష్ణువును ప్రార్థించి లక్ష్మీదేవిని కూతురుగా పొందిన 'చెంచులక్ష్మి' కథను 1943 లో తొలిసారి, 1958 లో మలిసారి చెంచులక్ష్మి చిత్రంగా తీసారు. వైకుంఠ ద్వారపాలకులైన జయవిజయులు స్వామి దర్సనానికి వచ్చిన సనకసనందనాదులను అడ్డగించగా ఆ మునులు కోపించి విష్ణు సాన్నిధ్యానికి దూరమౌదురని శపిస్తారు. తరువాత విష్ణు విరోధంతో మూడు జన్మలు మాత్రమె దూరంగా ఉండుటకు జయవిజయులు అంగీకరిస్తారు.  తొలిజన్మలో హిరణ్యాక్ష, హిరణ్యకశిపులు గా జన్మిస్తారు.  మహావిష్ణువు వరాహావతారమెత్తి హిరణ్యాక్షుడ్ని సంహరిస్తాడు. తరువాత నరసింహావతారం ఎత్తి శ్రీహరి హిరణ్యకశిపుని అంతమొందించి, తన భక్తుడైన ప్రహ్లాదుని బ్రోచి, పిదప చెంచులక్ష్మిని వివాహమాడతాడు. అదీ కథ. అయితే, 1943 లో తీసిన చిత్రంలో సి.హెచ్‌.నారాయణరావు, ఋష్యేంద్రమణి, చిత్తూరు నాగయ్య నటించారు. 1958 లో నిర్మించిన చిత్రంలో    నరహరి (విష్ణువు) గా నాగేశ్వరరావు, ఆదిలక్ష్మి గా, చెంచులక్ష్మి గా అంజలీదేవి, హిరణ్యకశిపునిగా ఎస్.వి.ఆర్‌., నారదునిగా రేలంగి నటించారు. ఆరుద్ర గీతాన్ని నారదునికి మాస్టారు పాడిన "నీల గగన ఘనశ్యామా"ను బేహాగ్ రాగంలో బాణీ కట్టారు సంగీత దర్శకులు ర'సాలూరు రాజేశ్వరరావు. ఇక రాగశాల లో అడుగుపెట్టండి.
  
బేహాగ్ (బిహాగ్) రాగం: అభినయ మాధ్యమానికి బహుప్రియమై, విస్మయ-భక్తి-ప్రేమ భావాలను చక్కగా ప్రకటించగలిగే రాగం, బేహాగ్. జయభేరి చిత్రంలో మాస్టారు రాగాన్వేషణలు చేస్తూ, ఏ రాగమూ కుదరక తుదకు లయబద్ధంగా వినబడే డప్పు చప్పుడుకు స్పందించి పాడిన ’యమునా తీరమున’ గీతంలో అంతిమ ఆలాపన బేహాగ్ రాగమే. 1960వ దశలో ఘంటసాల కంఠం, కనక ఘంటికయే, కంచులా మ్రోగినట్టు దశదిశలుగా వ్యాపించిన రోజులలో వెలుబడిన 'కన్నులబెళుకే కలువలురా' (విమల), 'నీలగగన ఘనశ్యామా' (చెంచులక్ష్మి) పాటలు బేహాగ్ రాగ రంజకత్వానికి రాజముద్ర. మాయాబజార్ చిత్రానికి మాస్టారు స్వరపరచి పాడిన 'సుందరి నీవంటి దివ్య స్వరూపము' పాటలో  శంకరాభరణ జన్య బేహాగ్ వరసలు, ఈనాడు బేహాగ్ లో ప్రధానమైన ప్రతిమధ్యమ స్వరం లేకుండానే వినిపిస్తాయి. ఆ వినోద సందర్భానికి, (అంటే లక్ష్మణ కుమారుడు శశిరేఖను ప్రథమంగా చూసి ఆశ్చర్యపోయి ఆడుతూ పాడినది) మాస్టారు చేసిన రాగ ప్రయోగం సరస హాస్యమొలొలుకుతూ శాశ్వతత్వాన్ని పొందింది. అంతేకాక, ఆ మహాగాయకుని భగవద్గీతా గానంలోని శ్లోకం (7-7) 'మత్తః  పరతరన్నాన్యత్  కించిదస్తి ధనంజయ' కొందరు అనుకొన్నట్లుగా శంకరాభరణంకాదు. అది బేహాగ్ రాగమే. మత్తః పరతరన్నాన్యత్ (గాపాసస నిసానీద) కించిదస్తి ధనంజయ (సాసనీద పమ1పదమ2గ) అన్నప్పుడు ప్రతిమధ్యమ ప్రయోగం వినిపిస్తుంది. అదియునుగాక గాపాసస (మత్తః పర) అను ప్రారంభిక స్వరాలు బేహాగ్ సూచనలేగాని శంకరాభరణ చిహ్నాలు కావు. 

          అలాగే పాత్రధారిగా, గాత్రధారిగా శ్రీ మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ గారు, సాలూరివారు స్వరసారథులుకాగా, భక్తప్రహ్లాద చిత్రంలో గానంచేసిన 'వరమొసగే వనమాలి' బేహాగ్ రాగానికే వన్నెతెచ్చిన బంగారం. ఆయనే పాడిన అన్నమయ్య కీర్తన 'నారాయణతే నమోనమో' బహుశ్రుతమే.
హిందుస్తానీ పద్ధతి
శంకరాభరణ మేళమూలమైన బేహాగ్ రాగమూర్ఛన:  సగ3మ1పని3ద2ని3సని3ద2పమ1గ3రి2, హిందూస్థాని పద్ధతిలోని ప్రతిమధ్యమ ప్రాముఖ్యత ఉన్న బిలావల్ థాట్ బిహాగ్ రాగ మూర్ఛన ఇది : ని3సగ3మ1పని3సని3(ద2)పమ2గ3రి2, గాంధార నిషాదాలు వాది-సంవాది స్వరాలుగా, బిహాగ్ రాత్రి రాగంగా ప్రసిద్ధం. శాస్త్రీయ పద్ధతిలో కీర్తనలకన్నా పదాల, వర్ణ, జావళి, తిల్లానాల రసపోషణకు బేహాగ్ రాగం పెట్టిందిపేరు.
           జి.ఎన్.బాలసుబ్రమణ్యం, అమృతవర్షిణి మరియు బేహాగ్ మిశ్రమంతో, అమృతబేహాగ్ అనే కొత్త రాగాన్ని సృష్టించి, 'కమల చరణే'  అన్న సుశ్రావ్యమైన కృతిని ప్రసిద్ధపరచారు. కాపీ, బేహాగ్, నళినకాంతి రాగాల్లో తరచుగా వచ్చే - సుదీర్ఘమైన 'కరవై'లను గమనించి ద్వారం వెంకటస్వామి నాయుడు గారు ఇవి తమకు ప్రియమైన రాగములనేవారట.

          సినిమా సంగీతంలో చాలా అరుదుగా ప్రయోగింపబడిన రాగమైనప్పటికీ, ఘంటసాలగారు బేహాగ్ రాగాన్ని ఎన్నివిధాలుగా ఆలపించారో, ఎన్నివిధాలైన 
రసానుభూతిని ఈ రాగంలో పండించారో రసజ్ఞులు చవిచూడటానికి ఇక్కడ  ప్రత్యేకముగ సంకలించిన “బేహాగ్ రాగం” ధ్వని ఖండికను  సమకూర్చాము. ఇందులో, ‘యమునాతీరమున’, ‘మత్తఃపరతరంనాన్యత్’ (శ్లోకం), ‘యావకవియ శృంగారకల్పనెయో’ (చంద్రహాస చిత్రంకోసం మాస్టారు కన్నడంలో పాడిన పాట – తెలుగులో ‘ఇలకుదిగిన అందాల తారవో’), కన్నుల బెళుకే కలువలురా (విమల) మరియు ‘నీల గగన ఘనశ్యామ’ దృష్టాంతాలుగా పొందుపరచాము.  ఆ భావభగీరథుని బేహాగ్ రాగధారను  ఉమ్మడిగా వింటే ఈ రాగాన్ని మాస్టారు వివిధరీతుల ప్రయోగించి జానపద, శృంగార, భక్తి గీతాలను, గంభీర శ్లోకాలను, వివిధ సన్నివేశాలకు రక్తి కట్టించే విధంగా ఎంత భావగర్భితంగా పాడారో తెలుస్తుంది.  అందుకే “కరుణశ్రీ” జంధ్యాల పాపయ్య శాస్త్రి గారు మాస్టారి గురించి ఇలా అన్నారు:   
“అతడు ప్రసన్న మధుర భావార్ద్రమూర్తి
సరస సంగీత సామ్రాజ్య చక్రవర్తి
లలిత గాంధర్వ దేవత కొలువుదీరు
కలికి ముత్యాలశాల మా “ఘంటసాల” 

ఆడియో సంకలనం: శ్రీ ఎం.ఆర్.చంద్రమౌళి
                   ప.       నీలగగన ఘనశ్యామా....
                             ఘనశ్యామా...దేవా
                             నీలగగన ఘనశ్యామా                       | నీలగగన |

                   చ.       హాని కలిగితే అవతారాలను                 | హాని |
                             పూని బ్రోచునది నీవే కావా
                             నీలగగన ఘనశ్యామా                       | నీలగగన |

                   చ.       చదువులు హరించి అసురుండేగిన
                             జలచరమైతివి ఆగమరూప                 | చదువులు |
                             వేదనిధులనే విధాత కొసగిన
                             ఆదిదేవుడవు నీవే కావా
                             నీలగగన ఘనశ్యామా                       | నీలగగన |

                   చ.       కడలి మధించగ కదిలే నగమును
                             వెడలి కూర్మమై వీపున మోసి
                             అతివ రూపమున అమృతముగాచిన
                             ఆదిదేవుడవు నీవే కావా
                             నీలగగన ఘనశ్యామా                       | నీలగగన |

                   చ.       సుజనుల కోసము ఎపుడే వేషము
                             ధరియించెదవో తెలియగనేరము            | సుజనుల |
                             పెండ్లికొడుకువై వెడలినాడవు
                             ఎందులకొఱకో హే! జగదీశా!
                             నీలగగన ఘనశ్యామా                       | నీలగగన |



Thanks to Wikipedia for the information and Sri Chandra Mowly garu for the audio/video clip as well as RaagaShaala information. This blog is maintained for entertainment purpose only

విన్నపము

ఘంటసాల మాస్టారి పాటలు, పద్యాలు, శ్లోకాల సాహిత్యాన్ని సేకరించి అభిమానులందరికి అందించాలనే చిన్న తాపత్రయం ఈ 'ఘంటసాల" బ్లాగు ఉద్దేశం. ఏవైనా పొరపాట్లు దొర్లి వుంటే ఆయా పోస్టుల దిగువన గాని, లేదా ఇ-లేఖ ద్వారా గాని తెలియజేయగలరు. నా ఇ-లేఖ చిరునామా: suryvulimiri@gmail.com

మాస్టారు పాడిన నేరు చిత్రాలు

చి- అంతస్తులు -1965 చి-అందం కోసం పందెం-1971 చి-అగ్గి బరాటా-1966 చి-అత్తా ఒకింటి కోడలే-1958 చి-అనగాఅనగా ఒక రాజు (డబ్బింగ్)-1959 చి-అన్నపూర్ణ-1960 చి-అప్పుచేసి పప్పుకూడు-1959 చి-అమరశిల్పి జక్కన్న-1964 చి-అమాయకుడు-1968 చి-ఆడ పెత్తనం-1958 చి-ఆత్మగౌరవం-1966 చి-ఆనందనిలయం-1971 చి-ఆప్తమిత్రులు-1963 చి-ఆరాధన-1962 చి-ఆస్తిపరులు-1966 చి-ఆహుతి-1950 చి-ఇద్దరు పెళ్ళాలు-1954 చి-ఇద్దరు మిత్రులు-1961 చి-ఇద్దరు మిత్రులు-1962 చి-ఉమాసుందరి-1956 చి-ఉయ్యాల జంపాల-1965 చి-ఉషాపరిణయం-1961 చి-ఋష్యశృంగ-1961 చి-ఏకవీర-1969 చి-కనకదుర్గ పూజా మహిమ-1960 చి-కన్నకొడుకు-1973 చి-కన్యాశుల్కం-1955 చి-కలసివుంటే కలదుసుఖం-1961 చి-కాళహస్తి మహత్మ్యం-1954 చి-కీలుగుఱ్ఱం-1949 చి-కుంకుమ రేఖ-1960 చి-కులగౌరవం-1972 చి-కృష్ణ ప్రేమ-1961 చి-కృష్ణ లీలలు-1959 చి-కృష్ణప్రేమ-1961 చి-కోటీశ్వరుడు-1970 చి-గంగా గౌరీ సంవాదము-1958 చి-గాంధారి గర్వభంగం-1959 చి-గాలిమేడలు-1962 చి-గుండమ్మకథ-1962 చి-గుణసుందరి కథ-1949 చి-గులేబకావళి కథ-1962 చి-గృహప్రవేశము-1946 చి-గృహలక్ష్మి-1967 చి-చండీరాణి-1953 చి-చంద్రహారం-1954 చి-చంద్రహాస-1965 చి-చరణదాసి-1956 చి-చింతామణి-1956 చి-చిట్టి తమ్ముడు-1962 చి-చెంచు లక్ష్మి-1958 చి-జగదేకవీరుని కథ-1961 చి-జయం మనదే-1956 చి-జయభేరి-1959 చి-జయసింహ-1955 చి-జరిగిన కథ-1969 చి-జీవన తరంగాలు-1973 చి-జైజవాన్‌-1970 చి-టైగర్ రాముడు-1962 చి-టౌన్‌ బస్-1957 చి-డా.ఆనంద్-1966 చి-తలవంచని వీరుడు-1957 చి-తెనాలి రామకృష్ణ-1956 చి-తేనె మనసులు-1965 చి-తోడికోడళ్ళు-1957 చి-దశావతారములు-1962 చి-దీపావళి-1960 చి-దేవకన్య-1968 చి-దేవత-1965 చి-దేవదాసు-1953 చి-దేవాంతకుడు-1960 చి-దేశద్రోహులు-1964 చి-దొంగనోట్లు (డబ్బింగ్)-1964 చి-దొరికితే దొంగలు చి-ద్రోహి-1948 చి-ధర్మదాత-1970 చి-ధర్మాంగద-1949 చి-నమ్మినబంటు-1960 చి-నర్తనశాల-1963 చి-నలదమయంతి-1957 చి-నవగ్రహపూజా మహిమ-1964 చి-నిర్దోషి-1951 చి-నిర్దోషి-1967 చి-పరమానందయ్య శిష్యుల కథ-1966 చి-పరోపకారం-1953 చి-పల్నాటి యుద్ధం-1947 చి-పల్నాటి యుద్ధం-1966 చి-పల్లెటూరి పిల్ల-1950 చి-పల్లెటూరు-1952 చి-పవిత్ర బంధం-1971 చి-పవిత్ర హృదయాలు-1971 చి-పసుపు కుంకుమ-1955 చి-పాండవ వనవాసం-1965 చి-పాండురంగ మహత్మ్యం-1957 చి-పాతాళ భైరవి-1951 చి-పిచ్చి పుల్లయ్య-1953 చి-పిడుగు రాముడు-1966 చి-పూజాఫలం-1964 చి-పెండ్లి పిలుపు-1961 చి-పెద్ద మనుషులు-1954 చి-పెళ్ళి కాని పిల్లలు-1961 చి-పెళ్ళి చేసి చూడు-1952 చి-పెళ్ళి సందడి-1959 చి-పెళ్ళినాటి ప్రమాణాలు-1958 చి-పేదరాశి పెద్దమ్మ కథ-1968 చి-పొట్టి ప్లీడరు-1966 చి-ప్రపంచం-1950 చి-ప్రమీలార్జునీయం-1965 చి-ప్రాయశ్చిత్తం-1962 చి-ప్రియురాలు-1952 చి-ప్రేమ నగర్-1971 చి-ప్రేమ-1952 చి-బంగారు గాజులు-1968 చి-బండ రాముడు-1959 చి-బందిపోటు-1963 చి-బడి పంతులు-1972 చి-బభ్రువాహన-1964 చి-బలే బావ-1957 చి-బాలనాగమ్మ-1959 చి-బాలభారతం-1972 చి-బాలరాజు కథ-1970 చి-బాలరాజు-1948 చి-బాలసన్యాసమ్మ కథ-1956 చి-బావమరదళ్ళు-1961 చి-బికారి రాముడు-1961 చి-బొబ్బిలి యుద్ధం-1964 చి-బ్రతుకుతెరువు-1953 చి-భక్త అంబరీష-1959 చి-భక్త జయదేవ-1961 చి-భక్త తుకారాం-1973 చి-భక్త రఘునాథ్-1960 చి-భక్త రామదాసు-1964 చి-భక్త శబరి-1960 చి-భట్టి విక్రమార్క-1960 చి-భలే అమ్మాయిలు-1957 చి-భాగ్యదేవత-1959 చి-భాగ్యరేఖ-1957 చి-భాగ్యవంతులు (డబ్బింగ్)-1962 చి-భామా విజయం-1967 చి-భీమాంజనేయ యుద్ధం-1966 చి-భీష్మ-1962 చి-భూకైలాస్-1958 చి-భూలోకంలో యమలోకం-1966 చి-మంచి మనసుకు మంచి రోజులు-1958 చి-మంచిరోజులు వచ్చాయి-1972 చి-మదన మంజరి-1961 చి-మనదేశం-1949 చి-మనుషులు-మమతలు-1965 చి-మరపురాని కథ-1967 చి-మర్మయోగి-1964 చి-మల్లీశ్వరి-1951 చి-మహాకవి కాళిదాదు-1960 చి-మహామంత్రి తిమ్మరుసు-1962 చి-మాయాబజార్-1957 చి-మూగ మనసులు-1964 చి-మోహినీ భస్మాసుర-1966 చి-యశొద కృష్ణ-1975 చి-యోగి వేమన-1947 చి-రంగుల రాట్నం-1967 చి-రక్త సిందూరం-1967 చి-రక్షరేఖ-1949 చి-రణభేరి-1968 చి-రత్నగిరి రహస్యం (డబ్బింగ్)-1957 చి-రహస్యం-1967 చి-రాజ మకుటం-1960 చి-రాజకోట రహస్యం-1971 చి-రాజు పేద-1954 చి-రాము-1968 చి-రుణానుబంధం-1960 చి-రేణుకాదేవి మహాత్మ్యం-1960 చి-రోజులు మారాయి-1955 చి-లక్ష్మమ్మ-1950 చి-లక్ష్మీ కటాక్షం-1970 చి-లవకుశ-1963 చి-వదినగారి గాజులు-1955 చి-వరుడు కావాలి-1957 చి-వాగ్దానం-1961 చి-వారసత్వం-1964 చి-వాల్మీకి-1963 చి-విచిత్ర కుటుంబం-1969 చి-విచిత్ర కుటుంబం-1969. పా-పి.సుశీల తో చి-విజయం మనదే-1970 చి-వినాయక చవితి-1957 చి-విమల-1960 చి-విష్ణుమాయ-1963 చి-వీర కంకణం-1957 చి-వీరఖడ్గము-1958 చి-వీరాంజనేయ-1968 చి-వెలుగు నీడలు-1961 చి-శకుంతల-1966 చి-శభాష్ రాజా-1961 చి-శభాష్ రాముడు-1959 చి-శాంతి నివాసం-1960 చి-శోభ-1958 చి-శ్రీ గౌరీ మహత్మ్యం-1956 చి-శ్రీ వల్లీ కల్యాణం (డ)-1962 చి-శ్రీ వేంకటేశ్వర వైభవం-1971 చి-శ్రీ సత్యనారాయణ మహత్యం-1964 చి-శ్రీ సింహాచలక్షేత్ర మహిమ-1965 చి-శ్రీకాకుళ ఆంధ్రమహావిష్ణువు కథ-1966 చి-శ్రీకృష్ణ కుచేల-1961 చి-శ్రీకృష్ణ తులాభారం-1966 చి-శ్రీకృష్ణ పాండవీయం-1966 చి-శ్రీకృష్ణ విజయం-1971 చి-శ్రీకృష్ణమాయ-1958 చి-శ్రీకృష్ణార్జున యుద్ధం-1963 చి-శ్రీరామభక్త హనుమాన్ (డబ్బింగ్)-1958 చి-శ్రీవేంకటేశ్వర మహత్మ్యం-1960 చి-శ్రీవేంకటేశ్వర వైభవం-1971 చి-షావుకారు-1950 చి-సంతానం-1955 చి-సంపూర్ణ రామాయణం-1972 చి-సంసారం-1950 చి-సతీ అనసూయ-1957 చి-సతీ సక్కుబాయి-1965 చి-సతీ సులోచన-1961 చి-సత్య హరిశ్చంద్ర-1965 చి-సప్తస్వరాలు-1969 చి-సరస్వతీ శపథం-1967 చి-సర్వర్ సుందరం-1966 చి-సారంగధర-1957 చి-సాహసవీరుడు-1956 (డబ్బింగ్) చి-సీతారామ కల్యాణం-1961 చి-సుమంగళి-1965 చి-స్వప్న సుందరి-1950 చి-స్వర్గసీమ-1945 చి-స్వర్ణ మంజరి-1962 చి-హరిశ్చంద్ర-1956

సహగాయనీ గాయకులు

గా-ఎ.పి.కోమల తో (3) గా-ఎం.వి.రాజమ్మ తో (1) గా-ఎల్.ఆర్.ఈశ్వరి తో (1) గా-ఎస్.జానకి తో (4) గా-గానసరస్వతి తో (1) గా-గోపాలరత్నం తో (1) గా-ఘంటసాల (72) గా-ఘంటసాల-బృందం (3) గా-జమునారాణి తో (2) గా-జి.వరలక్ష్మి తో (1) గా-జిక్కీ తో (4) గా-జిక్కీ-బాలసరస్వతి తో (1) గా-జిక్కీతో (5) గా-పలువురి తో (1) గా-పి.కన్నాంబ తో (1) గా-పి.బి.శ్రీనివాస్ తో (3) గా-పి.భానుమతి తో (9) గా-పి.లీల తో (18) గా-పి.లీలతో (2) గా-పి.సుశీల తో (46) గా-పి.సుశీల-బృందంతో (2) గా-పిఠాపురం తో (1) గా-బాలసరస్వతి తో (3) గా-బృందం తో (35) గా-బృందంతో (1) గా-బెంగుళూరు లత తో (1) గా-బెజవాడ రాజరత్నం తో (2) గా-భానుమతి-పిఠాపురం తో (1) గా-మాధవపెద్ది తో (2) గా-రాధాజయలక్ష్మి తో (2) గా-రేణుక తో (1) గా-లతా మంగేష్కర్ తో (1) గా-వి.జె.వర్మతో (1) గా-వి.సరళ తో (2) గా-శరావతి తో (1) గా-శోభారాణితో (2) గా-శ్రీదేవి తో (1) గా-సరోజిని తో (1) గా-సి.కృష్ణవేణి తో (2) గా-సుందరమ్మ తో (1)

మాస్టారి పాటల సంగీత దర్శకులు

సం-అద్దేపల్లి సం-అశ్వత్థామ సం-అశ్వద్ధామ సం-ఆదినారాయణ రావు సం-ఆర్.గోవర్ధనం సం-ఆర్.సుదర్శనం-ఆర్.గోవర్ధనం సం-ఎం.రంగారావు సం-ఎల్.మల్లేశ్వరరావు సం-ఎస్.పి.కోదండపాణి సం-ఓగిరాల సం-ఓగిరాల-అద్దేపల్లి సం-ఓగిరాల-టి.వి.రాజు సం-గాలి పెంచల సం-ఘంటసాల సం-జె.వి.రాఘవులు సం-జోసెఫ్-విజయాకృష్ణమూర్తి సం-టి.ఎం.ఇబ్రహీం సం-టి.చలపతిరావు సం-టి.జి.లింగప్ప సం-టి.వి.రాజు సం-నాగయ్య-తదితరులు సం-పామర్తి సం-పామర్తి-సుధీర్ ఫడ్కే సం-పి.శ్రీనివాస్ సం-పెండ్యాల సం-బాలాంత్రపు సం-బి.శంకర్ సం-మణి-పూర్ణానంద సం-మల్లేశ్వరరావు సం-మాస్టర్ వేణు సం-ముగ్గురు దర్శకులు సం-రాజన్‌-నాగేంద్ర సం-రాజు-లింగప్ప సం-రామనాథన్‌ సం-విజయా కృష్ణమూర్తి సం-విశ్వనాథన్‌-రామ్మూర్తి సం-వై.రంగారావు సం-సర్దార్ మల్లిక్ - పామర్తి సం-సాలూరు సం-సాలూరు-గోపాలం సం-సుదర్శనం-గోవర్ధనం సం-సుబ్బయ్యనాయుడు సం-సుబ్బరామన్‌ సం-సుబ్బురామన్ సం-సుసర్ల సం-హనుమంతరావు సం-MSV-రామ్మూర్తి-పామర్తి

మాస్టారి పాటల రచయితలు

ర-0 ర-అనిశెట్టి ర-అనిసెట్టి ర-ఆత్రేయ ర-ఆదినారాయణ రావు ర-ఆరుద్ర ర-ఉషశ్రీ ర-ఎ.వేణుగోపాల్ ర-కాళిదాసు ర-కాళ్ళకూరి ర-కొసరాజు ర-గబ్బిట ర-గోపాలరాయ శర్మ ర-ఘంటసాల ర-జంపన ర-జయదేవకవి ర-జాషువా ర-జి.కృష్ణమూర్తి ర-తాండ్ర ర-తాపీ ధర్మారావు ర-తిక్కన ర-తిరుపతివెంకటకవులు ర-తోలేటి ర-దాశరథి ర-దాశరధి ర-దీక్షితార్ ర-దేవులపల్లి ర-నార్ల చిరంజీవి ర-పరశురామ్‌ ర-పాలగుమ్మి పద్మరాజు ర-పింగళి ర-బమ్మెర పోతన ర-బమ్మెఱ పోతన ర-బాలాంత్రపు ర-బైరాగి ర-భాగవతం ర-భావనారాయణ ర-భుజంగరాయ శర్మ ర-మల్లాది ర-ముద్దుకృష్ణ ర-రాజశ్రీ ర-రామదాసు ర-రావులపర్తి ర-రావూరి ర-వారణాసి ర-విజికె చారి ర-వీటూరి ర-వేణు ర-వేములపల్లి ర-శ్రీశ్రీ ర-సదాశివ బ్రహ్మం ర-సముద్రాల జూ. ర-సముద్రాల సీ. ర-సి.నా.రె. ర-సినారె ర-సుంకర-వాసిరెడ్డి ర-సుబ్బారావు రచన-దాశరధి రచన-దేవులపల్లి రచన-పానుగంటి రచన-పింగళి రచన-బలిజేపల్లి