22, నవంబర్ 2014, శనివారం

అరుదైన ఘంటసాల పాట "సాగుమా సాహిణీ"- స్వప్న సుందరి నుండి


ఘంటసాల బలరామయ్య గారి ప్రసిద్ధి చెందిన చిత్ర సంస్థ ప్రతిభ ఫిలింస్ 1950 లో నిర్మించిన జానపద చిత్రం "స్వప్న సుందరి". ఒకానొక రాజ కుమారుడు ఒక స్వప్న సుందరిని ఊహించుకోవడం, ఆమె కోసం వెతకడం, అనుకోకుండా ఆమె కనిపించడం, ఆమె లోకానికి తను వెళ్ళడం, ఒక మాంత్రికుని దుష్ట చర్యలకు లోనవడం ఆఖరికి మాంత్రికుని చంపడం వగైరా గల సగటు జానపద చిత్రం స్వప్న సుందరి. ఈ చిత్రానికి సంగీతం అలనాటి మేటి దర్శకులు సి. ఆర్. సుబ్బురామన్ మరియు గీత కర్త సముద్రాల రాఘవాచార్యులు.  ఈ చిత్రానికి దర్శక-నిర్మాత ఘంటసాల బలరామయ్య.  నాయికా నాయకులు అంజలీదేవి, ఎ.ఎన్.ఆర్. ఈ చిత్రంలో మాస్టారు కొన్ని యుగళగీతాలతో పాటు సాగుమా సాహిణీ (గుఱ్ఱపు రౌతు) అనే చక్కని భావ గీతాన్ని పాడారు. ఆలకించి ఆనందించండి. 




చిత్రం: స్వప్న సుందరి (1950)

గానం: ఘంటసాల

సంగీతం: సి.ఆర్.సుబ్బురామన్‌

రచన: సముద్రాల రాఘవాచార్య 




పల్లవి: సాగుమా..ఆ..ఆ.. సాగుమ సాహిణీ


సాగుమా..ఆ..ఆ.. సాగుమ సాహిణీ


ఆగని వేగమె జీవితము, ఆగని వేగమె జీవితము 


ఎవరికోసమో ఏ దరికో ఎరుగక, అడుగక, వేసరక


ఎవరికోసమో ఏ దరికో ఎరుగక, అడుగక, వేసరక


జీవకోటి తరలే..ఏ..ఏ..  జీవకోటి తరలే ఏ..


మధుర మహాప్రస్థానములో


సాగుమా సాహిణీ, ఆగని వేగమె జీవితము




చరణం: ఆ..హా..ఆ..హా


కనుపడువరకే కాదీ లోకం, కలదింకెంతో సౌందర్యం


కనుపడువరకే కాదీ లోకం కలదింకెంతో సౌందర్యం


దారిపొడుగునా పందిళ్ళే, ఆటలు పాటలు పెళ్ళిళ్ళే


దారిపొడుగునా పందిళ్ళే, ఆటలు పాటలు పెళ్ళిళ్ళే


సాగుమా సాహిణీ, ఆగని వేగమె జీవితము




చరణం: వెలుగునీడ జలతారు తెరలలో ఓ..ఓ, ఆశనిరాశల అల్లికలో ఓ..ఓ


వెలుగునీడ జలతారు తెరలలో, ఆశనిరాశల అల్లికలో


వేసే పిలుపుల మూసే తలుపుల కలకలములుగల కలలో 


కలకలములుగల కలలో ఓ..


సాగుమా సాహిణీ, ఆగని వేగమె జీవితము


ఆగని వేగమె జీవితము, సాగుమా..

16, నవంబర్ 2014, ఆదివారం

జన ప్రియమైన 'షణ్ముఖప్రియ' రాగంలో ఘంటసాల భావరసమాల

రాగావిష్కరణకు మరియు రసావిష్కరణకు ఘంటసాల పెట్టింది పేరు. మాస్టారు ఇటు కర్నాటక సంగీతంలోను అటు హిందుస్తానీ సంగీతంలోను కూడ బాణీలు కట్టారు మరియు తన అద్భుత గాన ప్రతిభతో పలు సినీ కవుల, ప్రబంధ కవుల సాహిత్యానికి ప్రాణం పోసారు. ఇదివరలో కొన్ని ప్రసిద్ధ రాగాలైన మలయమారుతం, ఆరభి, సామ, శుద్ధ సావేరి, చారుకేశి, దేశ్, నాటకప్రియ, పటదీప్, పంతువరాళి, హిందోళం మొదటి భాగం మరియు హిందోళం రెండవ భాగం, ఫరజు, విజయానంద చంద్రిక, సింహేంద్ర మధ్యమం మొదలయిన రాగాల గుఱించి మిత్రులు చంద్రమౌళి గారు చక్కని వ్యాసాలు అందించారు. ఈ సారి మరొక జనరంజకమైన రాగం షణ్ముఖప్రియ గురించి, ఆ రాగంలో మాస్టారు ఆలపించిన పాటలు పద్యాల గురించి తెలుసుకుందాం. మరి రాగశాలలోకి అడుగు పెడదామా?  
మానవుడు జీవిత సంఘర్షణలో నలిగేవేళ, ఏంచెయ్యాలొ తెలియని సంధిగ్ధతలో ఉన్నప్పుడు కర్తవ్యమేమిటి? జీవితం సమరం గాక, సార్థ సోపానముగా మలచుకొనట ఎలా? అందుకు మన శాస్త్ర్రాలు మూడుమార్గాలను చూపుతాయి. జ్ఞానపరమైన నిత్యానిత్య వివేకము, కర్తవ్య నిర్వహణ మరియు దైవభక్తి. అయితే దైవభక్తికి గుడి, ఫల, పుష్ప, గంధ, కర్పూర, దీప, ధూప, నైవేద్యాలు కావాలి. ఆ ప్రకియలో దేహము, మనస్సు, బుద్ధి మూడూ చేరినప్పుడే భక్తిపారవశ్యం కలుగుతుంది. ఇవన్నీ లేకుండా రెప్పపాటులోనే భక్తి కలగాలంటే, మనస్సునొక చోట నిలుపగలగాలి. అదే కదా భక్తి. "హే కృష్ణా ! ముకుందా...." అని తారాస్థాయిలో ఘంటసాల గళం వినగానే మనస్సు అక్కడే హత్తుకుపోయి నిలబడునుగదా!  గాయకునికి అంతటి తీవ్రభావము లేకపోతే ఆ పరిణామం సమకూరేనా! పద్యశ్లోకాలాపనము, వచనప్రవచనము, శాస్త్రీయగానము, ఏకగళ భావగీతమధురిమలు, రసగుళికలు కూర్చిన యుగళగీతములు, భక్తిపాటలు మొదలగు ఈ ఆరువిధముల గాన ప్రక్రియలను పలికించగల షణ్ముఖమైన గళమంగళుడు ఘంటసాల. 'కోరికలతీర్చేటి కొంగుబంగారమైన' తిరువేంకటాధీశుని, 'కరుణనేలగరావె కమలేశా’ అంటూ షణ్ముఖప్రియరాగంలో ఆలపించి, పిలిచినంతనె ఆ గాయక శిఖామణిని తన ఆస్థానవిద్వాంసుడుగానే రమ్మన్నాడు ఆ శేషాద్రివాసుడు.  'స్థాన బలిమి నీది, నీ ఆస్థానబలిమినాది, దేవస్థానమాయె హృది’ అన్న మంగళంపల్లి బాలమురళికృష్ణ వాగ్గేయం, అచ్చంగా ఘంటసాలకు అన్వయిస్తుంది.

"ఆయన చాలబాగా క్లాసికల్ పాడేవారు. ఆకాశవాణిలో ఒకరోజు తోడిరాగాన్ని ఆలాపనజేసి 'అంబా నాపై' కీర్తన పాడారు. 'ఎవరో ఆంధ్రా అబ్బాయట! ఎంత బాగ క్లాసికల్ పాడుతున్నాడు' అంటూ ఆకాశవాణి ఆఫీసులో మేమందరూ మేచ్చుకున్నాం, 'నేను విన్నాను' అంటారు ఏ. పి. కోమల".  "అప్పట్లో నేరు ప్రసారమే తప్ప, టేపులూ అవీ లేవు, స్టుడియోకి వచ్చి, పాడి, తిరిగి కారులోవెళ్ళిపొవటమే". "ఎందుకో ఆయన అంతబాగ పాడుతున్న క్లాసికల్ వదిలేసారు" అంటు కోమలగారు చెబుతుంటే, మనకు లభ్యంలేని ఆ వినికిడి, గాలిలో కలిసిపోయిన ఆనాటి ఘంటసాల శాస్త్రీయగానం నిరాశగానే మిగులుతుంది. శాస్త్రీయ సంగీతంపై అంతటి అవగాహన, ప్రావీణ్యత ఆయన గానపద్ధతిలో, బాణీకట్టడంలో, ఏ గొంతులో ఏసంగతులు పలుకుతాయో తెలిసి పాడించటంలో 'లవకుశ’ లాంటి సినిమా మనకు కనబడే ఒక చక్కని ఉదాహరణ.

ఘంటసాలకు ప్రియమైన రాగాలలో షణ్ముఖప్రియ ఒక ప్రముఖరాగం. తన భగవద్గీతాగానంలో ఆలపించిన రెండు శ్లోకాలు "త్రివిధం నరకస్యేదం" (16-21) "యః శాస్త్రవిధిముత్సృజ్య" (16-23) షణ్ముఖప్రియరాగనిబద్ధము.  స్వీయ సంగీత దర్శకత్వంలో "సతి అనసూయ (1957)" చిత్రానికై పాడిన " ఉదయించునోయి నీ జీవితాన" చిన్నపాటైనా షణ్ముఖరాగరసపాకం.

ఎన్నో చిత్రగీతాలకు మూలమైనది నఠభైరవిరాగం. ఆ రాగంగురించి రాస్తే ఒక చిన్న పుస్తకమే ఔతుంది. రాగశాలలో ఏదో ఒక రోజు అది కనిపించవచ్చు. ఆ నఠభైరవిరాగం యొక్క ప్రతిమధ్యమ రూపమే షణ్ముఖప్రియ. షణ్ముఖప్రియ రసవంతమైన 56వ మేళకర్త రాగం.  ప్రతిమధ్యమ రాగాలలో ప్రసిద్ధమైనవి కళ్యాణి, కామవర్ధిని, పూర్వికళ్యాణి, సింహేంద్రమధ్యమం మరియు షణ్ముఖప్రియ. కళ్యాణి, కామవర్ధినుల తరువాతి స్థానం షణ్ముఖప్రియరాగానిదే అనవచ్చు. భావరస ప్రకటన ప్రస్ఫుటంగా విలసిల్లే వ్యక్తిత్వమున్నరాగమిది. స్వరస్థానాలు, 'స-ప'లు గాక, చతుశ్రుతిరిషభము, సాధారణగాంధారము, ప్రతిమధ్యమము, శుద్ధ ధైవతము, కైశికి నిషాదము ఉంటాయీ రాగంలో. కరుణ, భక్తి, శాంత రసాలను రంజింపజేయు రాగమిది. రాగం-తానం-పల్లవి, రాగమాలికలు, శ్లోకాలాపనలకు తగినరాగం షణ్ముఖప్రియ. ఉత్తరాంగ ప్రధానమైన ఈ రాగంలోని  గాంధార స్వరంలో గ్రహభేదం చేస్తే శూలిని,  పంచమంలో ధేనుక, దైవతంలో చిత్రాంబరి రాగాలు వస్తాయి. వేంకటముఖి సంప్రదాయంలో ఈ రాగం పేరు "చామరం". దీక్షితుల "మహాసురం", పట్ణం సుబ్రహ్మణ్య అయ్యర్ కృత "మరివేరె దిక్కెవరయ్య రామ", ముత్తయ్య భాగవతార్ వారి "వల్లీ నాయకనే" ప్రసిద్ధమైన కృతులు. త్యాగరాజస్వామి ఈ రాగంలో కృతులను రచించకపోవడం గమనార్హం.  మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ ఈ రాగంలో రచించిన "ఓంకార ప్రణవ"  వర్ణం, "సదా తవపాద సన్నిధిం కురు" అను కీర్తన మనోహరమధురంగా చాలా ప్రసిద్ధిగాంచినవి.

షణ్ముఖప్రియ మనోబుద్ధులను సంక్రమించి వెలిగి గాయకుని కల్పనలకు పదునుపెట్టే రాగం. భక్తి, శృంగార, కరుణ, అద్భుత, హాస్య భావాలను వెదజల్లే ప్రముఖ రాగం. మనోధర్మ సంగీతానికి మధురమైనదిది. ఆలాపనలకు ఆణిముత్యం. రాగం తానం పల్లవికి రారాజు. ఇందులోని అన్నిస్వరాలూ జీవస్వరాలే. పదనీస ప్రయోగంలో- నిషాద దీర్ఘంతో వీనులవిందు కలిగిస్తుంది.  రి, ప, ని న్యాసస్వరాలై 'సగరిగమప, మపదనిదస, దపదస, సమపనిస, మపగగరిస’ వంటి విశేష ప్రయోగాలతో త్రిస్థాయిలోనూ రంజిల్లే రాగమైనా 'ఘన'రాగ కీర్తికి ఎందూకో నోచుకోలేదు. షణ్ముఖుడు, అనగా సుభ్రహ్మణ్యస్వామికి ప్రియమైన రాగం. అతడే ప్రియపుత్రుడైన అమ్మవారికీ ఈ రాగమంటె మక్కువ.
          ఘంటసాల స్వరకల్పనజేసి పాడిన ఉదయించునోయి (సతి అనసూయ- 1957) కరుణరసాన్ని కురిపించే పాట. ఉత్తరాంగ ప్రధామైన స్వరాలలో తారకంలోనె ప్రారంభమై, దుఃఖితులకు, ముందున్న మంచిదినాల ఆశ్వాసను కలిగించే 'ఉదయించునో...యి' ఆ ..నో...యి" పలుకుల  గమకప్రయోగం గమనీయము.
ఈ భావంలోనే, స్వీయదర్శకత్వంలో ఆలపించన పాట పుణ్యవతీ ఓ త్యాగవతి (సతీసుకన్య 1959)
ఘంటసాల గళంలో ఇంతకుముందే సుసర్ల దర్శకత్వంలో వెలుబడిన దేవి శ్రీదేవి (సంతానం - 1955), షణ్ముఖప్రియరాగంలో ఆయన ఆలపించిన మొదటిపాట అనవచ్చునేమో.

'తిరువేంకటాధీశ జగదీశ' (ప్రైవేట్ ఆల్బం): బహుప్రజాదరణపొందిన భక్తిరసభావఖండిక

'సుఖపడుటే సుఖమై' (అనగనగా ఒకరాజు 1959) ఒక డబ్బింగ్ చిత్రం (అనగా అనగా ఒక రాజు) కోసమై పాడిన పాట. గాంభిర్యప్రధామై నీతిబోధనే ప్రముఖాంశమైన పాట.

షణ్ముఖప్రియ రాగాధారిత పద్యశ్లోకగానంలో ఘంటసాల,  అన్నిభావాలనూ రసాలనూ వెలువరించారు. ఇవిగో కొన్ని ఉదాహరణలు:  
తన వెంటన్‌ సిరి (షావుకారు)

ఆయిక అమల హృదయ (గౌరీ మహాత్మ్యం)

ఏ వెలకైన (హరిశ్చంద్ర)


జననీ నీ శుభదర్శనంబు (రహస్యం)


స్వామీ చంచలమైన చిత్తమిదే (కాళహస్తి మహాత్మ్యం)

భళిరా పుణ్యమటన్న (భక్త జయదేవ)


తరుణ శశాంక (తెనాలి రామకృష్ణ)


వరుణాలయ (నల దమయంతి)
తీవ్ర దుఃఖ సన్నివేశం: అంతటి రాజచంద్రునకాత్మజ (హరిశ్చంద్ర)
ఈ సారి మరొక రాగం గురించి తెలుసుకుందాం. అంతవరకు శలవు.

విన్నపము

ఘంటసాల మాస్టారి పాటలు, పద్యాలు, శ్లోకాల సాహిత్యాన్ని సేకరించి అభిమానులందరికి అందించాలనే చిన్న తాపత్రయం ఈ 'ఘంటసాల" బ్లాగు ఉద్దేశం. ఏవైనా పొరపాట్లు దొర్లి వుంటే ఆయా పోస్టుల దిగువన గాని, లేదా ఇ-లేఖ ద్వారా గాని తెలియజేయగలరు. నా ఇ-లేఖ చిరునామా: suryvulimiri@gmail.com

మాస్టారు పాడిన నేరు చిత్రాలు

చి- అంతస్తులు -1965 చి-అందం కోసం పందెం-1971 చి-అగ్గి బరాటా-1966 చి-అత్తా ఒకింటి కోడలే-1958 చి-అనగాఅనగా ఒక రాజు (డబ్బింగ్)-1959 చి-అన్నపూర్ణ-1960 చి-అప్పుచేసి పప్పుకూడు-1959 చి-అమరశిల్పి జక్కన్న-1964 చి-అమాయకుడు-1968 చి-ఆడ పెత్తనం-1958 చి-ఆత్మగౌరవం-1966 చి-ఆనందనిలయం-1971 చి-ఆప్తమిత్రులు-1963 చి-ఆరాధన-1962 చి-ఆస్తిపరులు-1966 చి-ఆహుతి-1950 చి-ఇద్దరు పెళ్ళాలు-1954 చి-ఇద్దరు మిత్రులు-1961 చి-ఇద్దరు మిత్రులు-1962 చి-ఉమాసుందరి-1956 చి-ఉయ్యాల జంపాల-1965 చి-ఉషాపరిణయం-1961 చి-ఋష్యశృంగ-1961 చి-ఏకవీర-1969 చి-కనకదుర్గ పూజా మహిమ-1960 చి-కన్నకొడుకు-1973 చి-కన్యాశుల్కం-1955 చి-కలసివుంటే కలదుసుఖం-1961 చి-కాళహస్తి మహత్మ్యం-1954 చి-కీలుగుఱ్ఱం-1949 చి-కుంకుమ రేఖ-1960 చి-కులగౌరవం-1972 చి-కృష్ణ ప్రేమ-1961 చి-కృష్ణ లీలలు-1959 చి-కృష్ణప్రేమ-1961 చి-కోటీశ్వరుడు-1970 చి-గంగా గౌరీ సంవాదము-1958 చి-గాంధారి గర్వభంగం-1959 చి-గాలిమేడలు-1962 చి-గుండమ్మకథ-1962 చి-గుణసుందరి కథ-1949 చి-గులేబకావళి కథ-1962 చి-గృహప్రవేశము-1946 చి-గృహలక్ష్మి-1967 చి-చండీరాణి-1953 చి-చంద్రహారం-1954 చి-చంద్రహాస-1965 చి-చరణదాసి-1956 చి-చింతామణి-1956 చి-చిట్టి తమ్ముడు-1962 చి-చెంచు లక్ష్మి-1958 చి-జగదేకవీరుని కథ-1961 చి-జయం మనదే-1956 చి-జయభేరి-1959 చి-జయసింహ-1955 చి-జరిగిన కథ-1969 చి-జీవన తరంగాలు-1973 చి-జైజవాన్‌-1970 చి-టైగర్ రాముడు-1962 చి-టౌన్‌ బస్-1957 చి-డా.ఆనంద్-1966 చి-తలవంచని వీరుడు-1957 చి-తెనాలి రామకృష్ణ-1956 చి-తేనె మనసులు-1965 చి-తోడికోడళ్ళు-1957 చి-దశావతారములు-1962 చి-దీపావళి-1960 చి-దేవకన్య-1968 చి-దేవత-1965 చి-దేవదాసు-1953 చి-దేవాంతకుడు-1960 చి-దేశద్రోహులు-1964 చి-దొంగనోట్లు (డబ్బింగ్)-1964 చి-దొరికితే దొంగలు చి-ద్రోహి-1948 చి-ధర్మదాత-1970 చి-ధర్మాంగద-1949 చి-నమ్మినబంటు-1960 చి-నర్తనశాల-1963 చి-నలదమయంతి-1957 చి-నవగ్రహపూజా మహిమ-1964 చి-నిర్దోషి-1951 చి-నిర్దోషి-1967 చి-పరమానందయ్య శిష్యుల కథ-1966 చి-పరోపకారం-1953 చి-పల్నాటి యుద్ధం-1947 చి-పల్నాటి యుద్ధం-1966 చి-పల్లెటూరి పిల్ల-1950 చి-పల్లెటూరు-1952 చి-పవిత్ర బంధం-1971 చి-పవిత్ర హృదయాలు-1971 చి-పసుపు కుంకుమ-1955 చి-పాండవ వనవాసం-1965 చి-పాండురంగ మహత్మ్యం-1957 చి-పాతాళ భైరవి-1951 చి-పిచ్చి పుల్లయ్య-1953 చి-పిడుగు రాముడు-1966 చి-పూజాఫలం-1964 చి-పెండ్లి పిలుపు-1961 చి-పెద్ద మనుషులు-1954 చి-పెళ్ళి కాని పిల్లలు-1961 చి-పెళ్ళి చేసి చూడు-1952 చి-పెళ్ళి సందడి-1959 చి-పెళ్ళినాటి ప్రమాణాలు-1958 చి-పేదరాశి పెద్దమ్మ కథ-1968 చి-పొట్టి ప్లీడరు-1966 చి-ప్రపంచం-1950 చి-ప్రమీలార్జునీయం-1965 చి-ప్రాయశ్చిత్తం-1962 చి-ప్రియురాలు-1952 చి-ప్రేమ నగర్-1971 చి-ప్రేమ-1952 చి-బంగారు గాజులు-1968 చి-బండ రాముడు-1959 చి-బందిపోటు-1963 చి-బడి పంతులు-1972 చి-బభ్రువాహన-1964 చి-బలే బావ-1957 చి-బాలనాగమ్మ-1959 చి-బాలభారతం-1972 చి-బాలరాజు కథ-1970 చి-బాలరాజు-1948 చి-బాలసన్యాసమ్మ కథ-1956 చి-బావమరదళ్ళు-1961 చి-బికారి రాముడు-1961 చి-బొబ్బిలి యుద్ధం-1964 చి-బ్రతుకుతెరువు-1953 చి-భక్త అంబరీష-1959 చి-భక్త జయదేవ-1961 చి-భక్త తుకారాం-1973 చి-భక్త రఘునాథ్-1960 చి-భక్త రామదాసు-1964 చి-భక్త శబరి-1960 చి-భట్టి విక్రమార్క-1960 చి-భలే అమ్మాయిలు-1957 చి-భాగ్యదేవత-1959 చి-భాగ్యరేఖ-1957 చి-భాగ్యవంతులు (డబ్బింగ్)-1962 చి-భామా విజయం-1967 చి-భీమాంజనేయ యుద్ధం-1966 చి-భీష్మ-1962 చి-భూకైలాస్-1958 చి-భూలోకంలో యమలోకం-1966 చి-మంచి మనసుకు మంచి రోజులు-1958 చి-మంచిరోజులు వచ్చాయి-1972 చి-మదన మంజరి-1961 చి-మనదేశం-1949 చి-మనుషులు-మమతలు-1965 చి-మరపురాని కథ-1967 చి-మర్మయోగి-1964 చి-మల్లీశ్వరి-1951 చి-మహాకవి కాళిదాదు-1960 చి-మహామంత్రి తిమ్మరుసు-1962 చి-మాయాబజార్-1957 చి-మూగ మనసులు-1964 చి-మోహినీ భస్మాసుర-1966 చి-యశొద కృష్ణ-1975 చి-యోగి వేమన-1947 చి-రంగుల రాట్నం-1967 చి-రక్త సిందూరం-1967 చి-రక్షరేఖ-1949 చి-రణభేరి-1968 చి-రత్నగిరి రహస్యం (డబ్బింగ్)-1957 చి-రహస్యం-1967 చి-రాజ మకుటం-1960 చి-రాజకోట రహస్యం-1971 చి-రాజు పేద-1954 చి-రాము-1968 చి-రుణానుబంధం-1960 చి-రేణుకాదేవి మహాత్మ్యం-1960 చి-రోజులు మారాయి-1955 చి-లక్ష్మమ్మ-1950 చి-లక్ష్మీ కటాక్షం-1970 చి-లవకుశ-1963 చి-వదినగారి గాజులు-1955 చి-వరుడు కావాలి-1957 చి-వాగ్దానం-1961 చి-వారసత్వం-1964 చి-వాల్మీకి-1963 చి-విచిత్ర కుటుంబం-1969 చి-విచిత్ర కుటుంబం-1969. పా-పి.సుశీల తో చి-విజయం మనదే-1970 చి-వినాయక చవితి-1957 చి-విమల-1960 చి-విష్ణుమాయ-1963 చి-వీర కంకణం-1957 చి-వీరఖడ్గము-1958 చి-వీరాంజనేయ-1968 చి-వెలుగు నీడలు-1961 చి-శకుంతల-1966 చి-శభాష్ రాజా-1961 చి-శభాష్ రాముడు-1959 చి-శాంతి నివాసం-1960 చి-శోభ-1958 చి-శ్రీ గౌరీ మహత్మ్యం-1956 చి-శ్రీ వల్లీ కల్యాణం (డ)-1962 చి-శ్రీ వేంకటేశ్వర వైభవం-1971 చి-శ్రీ సత్యనారాయణ మహత్యం-1964 చి-శ్రీ సింహాచలక్షేత్ర మహిమ-1965 చి-శ్రీకాకుళ ఆంధ్రమహావిష్ణువు కథ-1966 చి-శ్రీకృష్ణ కుచేల-1961 చి-శ్రీకృష్ణ తులాభారం-1966 చి-శ్రీకృష్ణ పాండవీయం-1966 చి-శ్రీకృష్ణ విజయం-1971 చి-శ్రీకృష్ణమాయ-1958 చి-శ్రీకృష్ణార్జున యుద్ధం-1963 చి-శ్రీరామభక్త హనుమాన్ (డబ్బింగ్)-1958 చి-శ్రీవేంకటేశ్వర మహత్మ్యం-1960 చి-శ్రీవేంకటేశ్వర వైభవం-1971 చి-షావుకారు-1950 చి-సంతానం-1955 చి-సంపూర్ణ రామాయణం-1972 చి-సంసారం-1950 చి-సతీ అనసూయ-1957 చి-సతీ సక్కుబాయి-1965 చి-సతీ సులోచన-1961 చి-సత్య హరిశ్చంద్ర-1965 చి-సప్తస్వరాలు-1969 చి-సరస్వతీ శపథం-1967 చి-సర్వర్ సుందరం-1966 చి-సారంగధర-1957 చి-సాహసవీరుడు-1956 (డబ్బింగ్) చి-సీతారామ కల్యాణం-1961 చి-సుమంగళి-1965 చి-స్వప్న సుందరి-1950 చి-స్వర్గసీమ-1945 చి-స్వర్ణ మంజరి-1962 చి-హరిశ్చంద్ర-1956

సహగాయనీ గాయకులు

గా-ఎ.పి.కోమల తో (3) గా-ఎం.వి.రాజమ్మ తో (1) గా-ఎల్.ఆర్.ఈశ్వరి తో (1) గా-ఎస్.జానకి తో (4) గా-గానసరస్వతి తో (1) గా-గోపాలరత్నం తో (1) గా-ఘంటసాల (72) గా-ఘంటసాల-బృందం (3) గా-జమునారాణి తో (2) గా-జి.వరలక్ష్మి తో (1) గా-జిక్కీ తో (4) గా-జిక్కీ-బాలసరస్వతి తో (1) గా-జిక్కీతో (5) గా-పలువురి తో (1) గా-పి.కన్నాంబ తో (1) గా-పి.బి.శ్రీనివాస్ తో (3) గా-పి.భానుమతి తో (9) గా-పి.లీల తో (18) గా-పి.లీలతో (2) గా-పి.సుశీల తో (46) గా-పి.సుశీల-బృందంతో (2) గా-పిఠాపురం తో (1) గా-బాలసరస్వతి తో (3) గా-బృందం తో (35) గా-బృందంతో (1) గా-బెంగుళూరు లత తో (1) గా-బెజవాడ రాజరత్నం తో (2) గా-భానుమతి-పిఠాపురం తో (1) గా-మాధవపెద్ది తో (2) గా-రాధాజయలక్ష్మి తో (2) గా-రేణుక తో (1) గా-లతా మంగేష్కర్ తో (1) గా-వి.జె.వర్మతో (1) గా-వి.సరళ తో (2) గా-శరావతి తో (1) గా-శోభారాణితో (2) గా-శ్రీదేవి తో (1) గా-సరోజిని తో (1) గా-సి.కృష్ణవేణి తో (2) గా-సుందరమ్మ తో (1)

మాస్టారి పాటల సంగీత దర్శకులు

సం-అద్దేపల్లి సం-అశ్వత్థామ సం-అశ్వద్ధామ సం-ఆదినారాయణ రావు సం-ఆర్.గోవర్ధనం సం-ఆర్.సుదర్శనం-ఆర్.గోవర్ధనం సం-ఎం.రంగారావు సం-ఎల్.మల్లేశ్వరరావు సం-ఎస్.పి.కోదండపాణి సం-ఓగిరాల సం-ఓగిరాల-అద్దేపల్లి సం-ఓగిరాల-టి.వి.రాజు సం-గాలి పెంచల సం-ఘంటసాల సం-జె.వి.రాఘవులు సం-జోసెఫ్-విజయాకృష్ణమూర్తి సం-టి.ఎం.ఇబ్రహీం సం-టి.చలపతిరావు సం-టి.జి.లింగప్ప సం-టి.వి.రాజు సం-నాగయ్య-తదితరులు సం-పామర్తి సం-పామర్తి-సుధీర్ ఫడ్కే సం-పి.శ్రీనివాస్ సం-పెండ్యాల సం-బాలాంత్రపు సం-బి.శంకర్ సం-మణి-పూర్ణానంద సం-మల్లేశ్వరరావు సం-మాస్టర్ వేణు సం-ముగ్గురు దర్శకులు సం-రాజన్‌-నాగేంద్ర సం-రాజు-లింగప్ప సం-రామనాథన్‌ సం-విజయా కృష్ణమూర్తి సం-విశ్వనాథన్‌-రామ్మూర్తి సం-వై.రంగారావు సం-సర్దార్ మల్లిక్ - పామర్తి సం-సాలూరు సం-సాలూరు-గోపాలం సం-సుదర్శనం-గోవర్ధనం సం-సుబ్బయ్యనాయుడు సం-సుబ్బరామన్‌ సం-సుబ్బురామన్ సం-సుసర్ల సం-హనుమంతరావు సం-MSV-రామ్మూర్తి-పామర్తి

మాస్టారి పాటల రచయితలు

ర-0 ర-అనిశెట్టి ర-అనిసెట్టి ర-ఆత్రేయ ర-ఆదినారాయణ రావు ర-ఆరుద్ర ర-ఉషశ్రీ ర-ఎ.వేణుగోపాల్ ర-కాళిదాసు ర-కాళ్ళకూరి ర-కొసరాజు ర-గబ్బిట ర-గోపాలరాయ శర్మ ర-ఘంటసాల ర-జంపన ర-జయదేవకవి ర-జాషువా ర-జి.కృష్ణమూర్తి ర-తాండ్ర ర-తాపీ ధర్మారావు ర-తిక్కన ర-తిరుపతివెంకటకవులు ర-తోలేటి ర-దాశరథి ర-దాశరధి ర-దీక్షితార్ ర-దేవులపల్లి ర-నార్ల చిరంజీవి ర-పరశురామ్‌ ర-పాలగుమ్మి పద్మరాజు ర-పింగళి ర-బమ్మెర పోతన ర-బమ్మెఱ పోతన ర-బాలాంత్రపు ర-బైరాగి ర-భాగవతం ర-భావనారాయణ ర-భుజంగరాయ శర్మ ర-మల్లాది ర-ముద్దుకృష్ణ ర-రాజశ్రీ ర-రామదాసు ర-రావులపర్తి ర-రావూరి ర-వారణాసి ర-విజికె చారి ర-వీటూరి ర-వేణు ర-వేములపల్లి ర-శ్రీశ్రీ ర-సదాశివ బ్రహ్మం ర-సముద్రాల జూ. ర-సముద్రాల సీ. ర-సి.నా.రె. ర-సినారె ర-సుంకర-వాసిరెడ్డి ర-సుబ్బారావు రచన-దాశరధి రచన-దేవులపల్లి రచన-పానుగంటి రచన-పింగళి రచన-బలిజేపల్లి